کیفیت ربط حادث به قدیم در نظام هستی

اگر بخواهیم نسبت به این قضیه این مسئله را درنظر بگیریم متوجه این نکته خواهیم شد که در مرتبۀ بعد، آن صفات و آن ملکات و خصوصیاتى که ناشى از نفسِ تحقق ذات هست آن خصوصیات و ملکات هم با این حقیقت علمیۀ تکوینیۀ معیّت دارد؛ ملکاتى که انسان درنظر دارد این ملکات همه با او معیّت دارد و با او هست البته‌ اگر یک رتبه را شما متأخر بدانید، این با آنها حضور دارد.

شنیده شده از افرادى که اینها در یک موقعیتى قرار مى‌گیرند و در آن موقعیت احساس مى‌کنند که دیگر رفتنى هستند و دیگر از این دنیا دارند به آن دنیا حرکت مى‌کنند، چه مسائلى در ذهن آنها پیدا مى‌شود، چه قضایایى پیدا مى‌شود، خصوصیاتى که تابه‌حال به‌دست آورده‌اند، مَلَکاتى که تابه‌حال کسب کرده‌اند، چه آن ملکات، ملکات حسنه باشد یا ملکات رذیله باشد، افرادى که در موقع احتضار این قضایا خیلى به نظرشان مى‌آید و شخص دیگر دستش را از همه‌جا کوتاه مى‌بیند و دیگر تملّق متملّقین در او کارساز نخواهد بود؛ حضرت آقا، حضرت آقا و نمى‌دانم مقام کذا و نمى‌دانم آیة‌الله فلان و یا اعلیٰ حضرت شاهنشاه فلان، اینها دیگر در آن موقع‌ها به درد نمى‌خورد! مى‌بیند عزرائیل است و تمام شد و رفت؛ مسیر دیگر مسیر یک طرفه خواهد بود. چه مسائلى آن‌وقت به ذهنش مى‌آید؟! غیر از خود «من» که نسبت به آن «من» آگاهى دارد مطالب دیگرى مى‌آید؛ [می‌گوید که] عاقبت من چه مى‌شود؟! چگونه مى‌توانم با خدا روبرو شوم؟! چه کارهایى را در این مدت کردم؟! ببینید آن‌وقت که دارد نردبان از زیر پایت درمى‌رود و با کَلّه پایین مى‌آیى اینها در ذهن نیست! چون اصلاً فرصت براى فکر نیست فرصت براى احضار نیست! ولى الآن هنوز فرصت هست ده ‌دقیقه یا نیم‌ ساعت، هنوز وقت هست و مشخص است که کار تمام است و الآن آن «من» با آنچه را که با او اتّحاد دارد حضور پیدا مى‌کند، با آن مَلَکات و صفاتش در اینجا حضور پیدا مى‌کند و مسئله به شکل دیگرى مطرح مى‌شود یعنى آن مسائلى که با او بوده است و این نسبت به آن مسائل ناسى یا غافل بوده است [درنظرش می‌آید]، نه‌اینکه خلق کند بلکه مسائلى که [با او] بوده و اتحاد داشته و در طول این مدت زندگى با آن شخص معیت داشته است و این [شخص] از اینها به‌واسطۀ تعلّقات به دنیا غفلت کرده است [درنظرش می‌آید].