ربط حادث به قدیم و کیفیت تحقق اعیان خارجی
تحلیل جایگاه زمان و مکان در سلسله علل تکوینی
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین یکی از پیچیده‌ترین مسائل فلسفی، یعنی کیفیت ربط حادث به قدیم و نحوه تحقق اعیان خارجی می‌پردازند. ایشان با نقد دیدگاه‌های رایج که برای حل این معضل به مفاهیم اجمال و تفصیل متوسل می‌شوند، بر این نکته تأکید دارند که زمان و مکان، اموری انتزاعی و از مقارناتِ تحقق اشیاء هستند، نه اجزای ذاتیِ سلسله علل. استاد با تفکیک میان «سلسله علل معتاد» و «علل تکوینی»، نشان می‌دهند که چگونه اولیای الهی با عبور از قیود مادی، به حقایق هستی آگاهی می‌یابند. در نهایت، این بحث به این نتیجه می‌رسد که علم الهی به حوادث، نه از طریق حدس و گمان، بلکه مبتنی بر اراده تکوینی است و انسان با کاهش تعلق به ماده، می‌تواند به این ابزارِ ادراکِ حقایق دست یابد.
ربط حادث به قدیم و کیفیت تحقق اعیان خارجی
توضیحات:
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین یکی از پیچیده‌ترین مسائل فلسفی، یعنی کیفیت ربط حادث به قدیم و نحوه تحقق اعیان خارجی می‌پردازند. ایشان با نقد دیدگاه‌های رایج که برای حل این معضل به مفاهیم اجمال و تفصیل متوسل می‌شوند، بر این نکته تأکید دارند که زمان و مکان، اموری انتزاعی و از مقارناتِ تحقق اشیاء هستند، نه اجزای ذاتیِ سلسله علل. استاد با تفکیک میان «سلسله علل معتاد» و «علل تکوینی»، نشان می‌دهند که چگونه اولیای الهی با عبور از قیود مادی، به حقایق هستی آگاهی می‌یابند. در نهایت، این بحث به این نتیجه می‌رسد که علم الهی به حوادث، نه از طریق حدس و گمان، بلکه مبتنی بر اراده تکوینی است و انسان با کاهش تعلق به ماده، می‌تواند به این ابزارِ ادراکِ حقایق دست یابد.
ربط حادث به قدیم و کیفیت تحقق اعیان خارجی
20تلمیذ: خدا گفته برو ازدواج بکن. خدا نگفته است که برو مجسمه بساز یا با یک ذره وجود شخص را تکثیر کن.
استاد: خدا گفته که هرچه که براى تو در توانت هست که بتوانى به آن برسى مى‌توانى انجام بدهى. برو ازدواج بکن، نتوانستى برو همین بچه را در لابراتوار درست کن، نتوانستى برو همین را در یک رحم دیگر قرار بده. اینها همه شرعاً اشکال ندارد به شرط اینکه برای چیز باشد. اینها طرق متعدده دارد، این‌هم یکى از آنهاست.
حکم قرار دادن نطفه در رحم اجاره‌ای
تلمیذ: [نطفه را] در رحم دیگرى مى‌شود قرار داد؟
استاد: بله مى‌شود اشکال ندارد.
تلمیذ: نکاح لازم نیست؟!
استاد: نکاح که هست. یعنى خود نطفۀ زن و مرد از ازدواج هست فقط در رحم قرار می‌دهند و آن زن خودش دخالتى در این قضیه ندارد.
تلمیذ: اخیراً اعلام کرده‌اند که توانسته‌اند سلول تولید بکنند. آیا این سلول را مى‌توانند تکامل بدهند تا به انسان برسد یااینکه هم‌چنین چیزی امکان ندارد؟
استاد: این قضیه را باید بدانیم که اصلاً چه هست؛ این سلول تا چه حدى مى‌تواند رشد کند و اصل سلول از چه بوده است؟
تلمیذ: از انسان نبود. ظاهراً از ترکیبات شیمیایى بوده است.
استاد: یعنی می‌خواهید بگویید که از ترکیبات شیمیایی ید و سدیم و کلسیم درست کردند؟
تلمیذ: آزمایشگاهى بوده و در آزمایشگاه درست شده است.
استاد: این خصوصیاتش مبهم است. بنده هم اخیراً این مسئله را شنیدم. این خصوصیاتش مبهم است که این سلول در چه حد و مرتبه‌اى هست و این سلول ممکن است که چه نوع حیوانى باشد؟ یعنى سلول انسانى را درست کردند یا سلول زنده‌ای [را درست کرده‌اند] یا هرچه! ممکن است ویروس باشد یا میکروب باشد یااینکه سلول انسانى است؟ هنوز قضیه برای من روشن نیست.
تلمیذ: قاعدتاً نباید بتواند تبدیل به انسان بشود.
استاد: نه‌خیر.
قضیه خیلى براى من جالب است. یادم هست تقریباً چهل سال پیش بود و من چهارده ساله بودم که در همین مسجد قائم بودیم و مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در ماه رمضان سورۀ یس را تفسیر مى‌کردند. ایشان چهل سال پیش در آنجا یک روزى فرمودند: