
حقیقت زمان و کیفیت ارتباط آن با عالم واقع
تبیین تفاوت میان زمان اعتباری و تقدم و تأخر ذاتی اشیاء
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین حقیقت زمان و جایگاه آن در نظام هستی میپردازند. بحث با تفکیک میان زمان به عنوان یک امر اعتباری و متدرج، و تقدم و تأخر ذاتی میان علت و معلول آغاز میشود. استاد با بهرهگیری از مثالهایی همچون نگارش کتاب و نزول قرآن کریم، نشان میدهند که اگرچه برای ادراک و ظهور حقایق در عالم ماده نیاز به گذشت زمان و رعایت ترتیب است، اما در مقام ابداع و تحقق، حقایق هستی به اراده واحده الهی و بدون نیاز به زمانِ متدرج صورت میپذیرند. در ادامه، تفاوت میان ابزارهای ادراک عادی و ادراک باطنی بررسی شده و روشن میگردد که زمان، تنها بر استمرارِ بقای موجودات در عالم شهادت بار میشود و در اصلِ تحققِ خارجیِ اشیاء، دخالتی ندارد. این مباحث به مخاطب کمک میکند تا نسبت میان اختیار انسان، اراده الهی و حقایق غیبی را در پرتو توحید افعالی بهتر درک کند.
حقیقت زمان و کیفیت ارتباط آن با عالم واقع
5از آنطرف آنچه را هم که بین تألیفات ما و قرآن کریم هست که باز در آنجا فرق نمیکند یک مطلب دیگر است و آن نفس خود نگارش است که در مورد کتابهایی که افراد بنیآدم مینویسند این را با قلم مینویسند ولی در مورد قرآن اینها باید جبرئیل در هر واقعهای بیاید و این واقعه و این حوادث در طول ۲۳ سال، زمانی که از زمان بعثت رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم میگذرد تا زمان ارتحال و شهادت آن حضرت این مسئله امتداد پیدا میکند. باز در این مسئله بین کاری که ما انجام میدهیم و کاری که رسول خدا انجام میدهد از این نقطهنظر که مقام، مقام تنزیل هست فرقی نیست. آنچه که در ابتدا در غار حرا بر رسول خدا آمده سورۀ قلم آمده است و آنچه که در مدینه آمد آیات حجاب و آیات حرمت خمر است که در مدینه آمده است و این آیات حجاب و خمر در مکه نبوده است و در این سیزده سال آن مسلمانها راحت بودند چون هنوز تکلیف نیامده بود. علیٰکلّحال [این تکلیف] در مدینه آمد و این زمان در آنجا شامل این قضیه شده است.
فرق نگارش ما با نگارش رسول خدا
یک فرق در اینجا هست و آن فرق این است که بین نوشتن ما و آنچه که در قرآن وجود دارد و آنچه که ما در نوشتن خود برای اینکه صفحۀ اول را به دوم و سوم تبدیل کنیم احتیاج به گذشت زمان داریم؛ یک ساعت و دو ساعت و سه ساعت باید بگذرد ولی برای رسول خدا نگارش قرآن زمان نمیخواهد؛ یکمرتبه ﴿إِنَّآ أَنزَلۡنَٰهُ فِي لَيۡلَةِ ٱلۡقَدۡرِ﴾1 بر قلب پیغمبر زد و پیغمبر احساس کرد همۀ قرآن در وجود او هست. کاری به ترتیب نداریم و کاری نداریم به اینکه اول سورۀ قلم بوده است کاری به این مسائل نداریم. امیرالمؤمنین علیهالسّلام وقتی که به دنیا آمد اتفاقاً اهل تسنن هم این قضیه را نقل کردند که وقتی که قنداقۀ حضرت را به پیغمبر دادند قبل از اینکه پیغمبر مبعوث به رسالت بشود و اصلاً قرآنی در کار باشد که حالا نه سورۀ قلمی باشد نه سور دیگری باشد امیرالمؤمنین یکمرتبه شروع به خواندن سورۀ مؤمنون کرد: ﴿بِسۡمِ ٱللَهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ قَدۡ أَفۡلَحَ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ * ٱلَّذِينَ هُمۡ فِي صَلَاتِهِمۡ خَٰشِعُونَ*وَٱلَّذِينَ هُمۡ عَنِ ٱللَغۡوِ مُعۡرِضُونَ﴾.2و3 اینکه هنوز پیغمبر به رسالت نرسیده این امیرالمؤمنین اینها را از کجا دارد میخواند؟ هنوز اصلاً رسالتی در کار نیست و هنوز اصلاً جبرئیل نیامده تااینکه بخواهد ترتیبش را بیان کند! سورۀ مؤمنون سورۀ چندم است!
- . سوره قدر(97) آیه 1. امام شناسى، ج 15، ص 189:
«به درستى که ما قرآن را در شب قدر فرو فرستادیم» - . البرهان فی تفسیر القرآن، ج ٤، ص ١٢. جهت اطلاع بیشتر رجوع شود به سیره صالحان، ص 293.
- . سوره مؤمنون (23) آیات 1 تا 3. رساله لب اللباب، ص 63:
«به راستى که مؤمنان رستگار شدند، آنان که در نمازشان خشوع دارند، و آنان که از لغو و بیهوده رو گردانند.»
- . سوره قدر(97) آیه 1. امام شناسى، ج 15، ص 189:
