مبانی و حقیقت مُثل افلاطونی

علیٰ‌کلّ‌حال این مسئله هم مى‌تواند مسئلۀ مهمى در تشکل این فرضیه و صورت براى ایشان باشد. حالا ما کارى به وارد شدن به بحث نسبت به این مسئله نداریم و إن‌شاءالله از جلسۀ بعد راجع به این مطالبى که مرحوم آخوند در اینجا ذکر مى‌کنند طبق روال بحثى خودش جلو مى‌آییم و اشکالاتى که ممکن است به آن وارد بشود یا جواب‌هایى که ممکن است به این قضیه داده بشود [را بررسی می‌کنیم]. آنچه که مورد توجه است این است که در باب مثل افلاطونى، بزرگانى به اثبات این مسئله پرداخته‌اند و همان‌طوری‌که عرض کردم ما نمى‌توانیم به این راحتى از مطالب بزرگان بگذریم!

مثلاً در بحث گذشته اگر نظرتان باشد مرحوم شیخ شهاب ـ در نظرم هست همین اشکال مرحوم علامه را در اینجا در بحث امکان عرض کرده بودم ـ خودش اهل کشف معانى بودند و خلاصه باید روى مطالبشان حساب کرد و مسئله‌اى که مطرح کردند مسئلۀ خلافى نبوده است، از یک طرف ایشان مى‌فرمایند که تمام نفوس عبارت‌اند از إنیّت صرفه، از یک طرف اینها حقایق نوریه هستند و از طرف دیگر نور عبارت از یک حقیقت بسیطه است. وقتى شما اینها را باهم جمع کنید به‌دست مى‌آید که نفس آدمى و نفس بشر داراى ماهیت نیست بلکه یک حقیقت نوریۀ مجرده است که برحسب مراتب مختلفۀ در تشکیک، به مراتب متفاوتۀ از سعه و اطلاق محدودیت پیدا می‌کند، اطلاق دسترسى پیدا مى‌کند البته نه اطلاق کلى بلکه محدود نسبت به مادون خود، این یک مسئله‌اى است که ایشان مطرح مى‌کنند و مرحوم آخوند هم این مطلب را مى‌پذیرند.¹

خب اشکالی که در اینجا مرحوم علامه بر مرحوم شیخ شهاب وارد مى‌کنند این است که چطور ممکن است که شما بر یک حقیقت امکانیه حکم به ماهیت کنید و ماهیت را از او بردارید درحالى‌که شما اولاً خودتان اثبات امکان را بر آن حقیقت کردید و ماهیت از لوازم امکان است؟! بنابراین چه بخواهید و چه نخواهید باید براى همین حقایق نوریه یک ماهیت امکانیه تصور کنید که آن ماهیت امکانیه در اینجا بتواند قابلیت صفت امکان را داشته باشد. شما دیگر در اینجا نمى‌توانید بگویید که اینها ماهیت ندارند و اینها حقایق نوریۀ بسیطه هستند.