تأثیر نیت و صورت مثالی در کیفیت عمل

استاد: حالا می‌خواهید این را برای یک وقت دیگر بگذاریم چون این خودش جای صحبت دارد البته بنده نسبت به این قضیه اشاراتی در بین صحبت‌هایم داشته‌ام که چرا باید علم به‌‌صورت شیر، نور به‌صورت آب، ثروت به‌صورت ماهی، دزدی به‌صورت روباه و مکر و اینها، درندگی به‌صورت گرگ و شهوت و بی‌چیزی به‌صورت خوک در بیاید! هرکدام از اینها یک حیثیتی دارند که به‌واسطۀ آن حیثیت در همان طریق شکل پیدا می‌کنند. ‌إن‌شاءالله این را یک وقت دیگر خدمتتان می‌گویم.

حکم ردّ مظالم

تلمیذ: ردّ مظالم جزو خمس محسوب می‌شود و یا جزو صدقات است؟

استاد: نه، جزو خمس است و مصارفش مصارف خمس است. نه، ببخشید جزو صدقات است من با مَجهولُ المالِک اشتباه کردم. ردّ مظالم یا مَجهولُ المالِک فرق می‌کند و جزو صدقات است خمس نیست.

تلمیذ: مالی که انسان به جایی می‌رود [مصرف می‌کند] حالا یا شبهه است یا یقین به حرمتش دارد، یک‌پنجم را خودش خارج کند آیا باید این را به‌عنوان خمس بدهد؟

استاد: نه صدقات است منتها حکم خمس را دارد.

تلمیذ: مصرفش چگونه است؟

استاد: همان [موارد] صدقات است و [مورد مصرفش] سید نیست.

یک وقتی مال، مال حرام است و یک وقتی مال، مال خمس نداده است و حرام نیست. آن مالی را که خمس نداده است [حالا که یک‌پنجم را می‌دهد] حکم خمس را دارد. یکی وقتی مال، مال ربوی است و زندگی شخص اصلاً زندگی ربا است یا فرض کنید که رفته کلاه‌برداری و دزدی کرده است آن اصلاً ربطی به [خمس] ندارد و درآن‌صورت باید کلّ آنچه را که مصرف می‌شود به فقیر بدهد. آن مطلب یک‌پنجم مربوط به جایی است که شخص خمس نداده است و اهل خمس نیست.

حکم مال مَجهولُ المالِک

یااینکه مواردی است که حرام نیست و مَجهولُ المالِک است و شخص نمی‌داند که چه مقدار از این مربوط به غیر است. می‌داند یک معامله‌ای کرده و ربح این معامله بین دو طرف بوده است ولی نمی‌داند که آیا آن شخص همۀ حق خودش را استیفاء کرده است یا نه و به او دسترسی هم ندارد و آن شخص هم دیگر نیست رفته و دیگر پیدا نمی‌شود. می‌داند که الآن کمی از مال غیر در مالش هست اما میزانش را نمی‌داند این مَجهولُ المالِک می‌شود حرام نیست ولی مَجهولُ المالِک است. اینها موارد خمس است. البته باید به ظنّ غالب عمل کند اگر ظنّ غالب هم نداشت آن‌وقت خمس [است].