تبیین حقیقت قضاء کلی و قدر جزئی

تلمیذ: مى‌شود گفت که در حقیقت دو مرحله دارد؛ یک سیر باطنى است که سالک مى‌پیماید تا به مقام فناء در ذات مى‌رسد بدون اینکه هیچ تبدلى در جسم صورت بگیرد. مسئلۀ دوم مسئلۀ معراج است که همان سیر است ولى با تبدّل جسم و این آیاتى که نسبت به معراج هست ناظر به این تبدل جسم است، نه ناظر به آن سیر باطنى است.

استاد: آنکه مربوط به پیغمبر است همین است دیگر.

تلمیذ: یعنى دوتایش باهم؟ یکى مربوط به تبدل بدن، یکى هم که سیر باطنى است یعنى مى‌توانیم بگوییم: اینها همه حکایت از آن سیر باطنى پیغمبر مى‌کنند که کراراً هم اتفاق افتاد؟ ما در روایات یک معراج نداریم.

استاد: بله! ببینید من نمى‌گویم که آن مطلبى را که بزرگان مثل علامۀ طباطبایى و مقررّین ایشان فرمودند اشتباه است، ممکن است سیر مادى از مسجدالحرام به مسجدالأقصی بوده و آنجا حضرت توقف کردند، و سیر روحى‌شان از آنجا شروع شد. این یک نحو است.

نحوۀ دیگرى که مى‌توانیم بگوییم این است که یک معراج از مسجدالحرام به مسجدالأقصی بوده و بعد نه از باطن، بلکه همان بدن پیغمبر‍ [بوده است].¹ لذا [در] اینجا نداریم دوتا بوده [است]:

﴿سُبۡحَٰنَ ٱلَّذِيٓ أَسۡرَىٰ بِعَبۡدِهِۦ لَيۡلٗا مِّنَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ إِلَى ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡأَقۡصَا ٱلَّذِي بَٰرَكۡنَا حَوۡلَهُۥ لِنُرِيَهُۥ مِنۡ ءَايَٰتِنَآ﴾.

کیفیت سیر باطنی

تمام شد! که در همین‌جا آن سیر باطن هم انجام گرفت. سیر باطن؛ یعنى سیر به آن عوالم که مقتضاى سیر به آن عوالم، همان تبدل جسم به همان کیفیت مجرّده خودش هست، چه اشکال دارد؟! من نمى‌گویم که حتماً بود، بلکه ایراد ندارد.

تلمیذ: توفّی در مورد حضرت عیسى هم همین‌طور بود؟

استاد: بله، بله، اصلاً در مورد حضرت عیسى داریم که ﴿قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَٰكِن شُبِّهَ لَهُمۡ﴾² این حضرت عیسى که الآن او را نکشته‌اند و زنده است و در روایات هم داریم: موقعى که حضرت ظهور مى‌کنند حضرت [عیسى] تشریف مى‌آورند و خلاصه امام را کمک و مساعدت مى‌کنند،³ الآن که حضرت عیسى نمرده و زنده است پس همان بدنى که الآن دارد، الآن کجاست؟ در کدام کهکشان هست؟ در کدام کهکشان راه شیرى، منظومۀ شیرى، منظومۀ شمسى، ستاره و فلان هست؟ او در این عالم نیست دیگر! ﴿بَل رَّفَعَهُ ٱللَهُ إِلَيۡهِ﴾⁴ آسمانِ چهارم هست که آسمان چهارم همین است،⁵ این جسم ‌مادى در جبروت و ملکوت چه‌کار مى‌کند؟! آنجا دیگر این نیست بلکه منطبق با اوست⁶ فرق مى‌کند با اینکه فوت حاصل بشود. این در حالی است که فوت حاصل نشده است بلکه همان حضرت عیسى با همان بدن در آن معراج رفت منتها در این قسمت ایستاد! وقتى که حضرت رسول داشتند به آنجا مى‌رفتند [به او] گفتند: سلام! سلام! ما بالاتر رفتیم! خداحافظ شما! دوباره برگشتیم خداحافظى هم از تو مى‌کنیم! نمى‌شود که پیغمبر اینها را نبیند، او که همۀ عالم در دست اوست. پس خود بدن رسول الله در آسمان چهارم با بدن حضرت عیسى یکى مى‌شود و بعد بالا مى‌رود! بالا مى‌رود و باز تجردش بیشتر مى‌شود!