حقیقت ولایت و نقش ائمه در تدبیر عالم

«کُلّنا نور واحد» یعنى حیثیت ولائى و واسطى و رابطى بین مقام قضاء و مقام قدر

در مسئلۀ ولایت ائمه علیهم‌السلام دو جنبه باهم جلو مى‌آید؛ یک جنبه اصل همان ولایت است که در آن مسئلۀ ولایت بین رسول خدا و بین امام جواد علیه‌السّلام تفاوتى نمى‌کند. «کُلّنا نور واحد» این مى‌شود. «کُلّنا نور واحد» یعنى حیثیت ولائى و واسطى و رابطى بین آن مقام قضاء که مقام اراده است و مقام قدر که مقام تنزّل و در خارج است، آن یک امر واحد می‌شود که آن امر واحد، به نسبت واحد، همۀ ائمه را دربر دارد و همۀ ائمه را شامل است و آن همان‌ حقیقت واحده می‌شود لذا از هر کسی شما استدعا کنید مثل این است که از دیگرى کرده‌اید. این یک مسئله است.

حالا همراه این مسئله مسئلۀ دوم هست که به نفس هرکدام از اینها برمى‌گردد؛ نفس رسول خدا و سعۀ وجودى او با سعۀ وجودى امیرالمؤمنین فرق مى‌کند. سعۀ وجودى او با امام سجاد دوباره فرق مى‌کند. از نقطه‌نظر سعۀ وجودى و از نقطه‌نظر نفس هرکدام از اینها داراى خصوصیت خودشان و اختلافات مربوط به خودشان هستند. یکى از ائمه را شما مى‌بینید خشمگین مى‌شد ولی یکى از ائمه این‌طور نبود. یکى ابتسام داشت و شما در آن رفتار و خصوصیات و تعلقات اینها تفاوت احساس مى‌کنید و باید هم باشد، این براى چیست؟! به‌خاطر آن خصوصیات نفسانى‌ای است که براى جنبۀ [بشرى است]. همان‌طورى‌که شکل ائمه باهم تفاوت مى‌کند؛ شکل امام جواد با امام حسن دوتاست. شکل امام باقر با امام هادى یا امام عسکرى تفاوت مى‌کند. چشم‌هاى امام صادق ظاهراً رنگى بود، امام سجاد را مى‌دانم، چون پسر شهربانو همان دختر یزدگرد بودند،¹ در میان ائمه یکى راجع به امام صادق داریم و یکى راجع به امام سجاد داریم که اینها از نقطه‌نظر شکل تفاوت داشتند. امام جواد هم یک شکل دیگر بودند. امام زمان هم پسر دختر پادشاه روم بودند که نوۀ پادشاه مى‌شوند. روم عجب جای خوبی است! به‌به به‌به! لذا اگر بگوییم که نسب امام زمان به‌ اروپایى‌ها مى‌رسد، غلط نیست! چون مادرشان بالأخره اهل ایتالیا و روم بودند! خلاصه بقیه‌اش براى بعد بماند!