حقیقت قضا و قدر در شب‌های قدر
تبیین جایگاه شب‌های نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به نقد برداشت‌های رایج و سطحی از مسئله قضا و قدر و شب‌های قدر می‌پردازند. ایشان با رد نگاه «مقدماتی» به شب‌های نوزدهم و بیست و یکم، تأکید می‌کنند که هر سه شب، حقیقتِ شب قدر هستند و این تعدد شب‌ها، ناشی از تنازل مشیت الهی از مراتب کلی به عالم تعینات در طی شش مرحله یا شش دور است. در ادامه، ایشان با استناد به مبانی عرفانی و فلسفی، کیفیت تصرف ولایی اولیای الهی در عالم ماده را تبیین کرده و توضیح می‌دهند که چگونه اراده ولیّ خدا، بدون نقض قانون علیت، از مراتب عالیه بر عالم شهادت تأثیر می‌گذارد. در نهایت، با تبیین حقیقت واحد ولایت، این نکته روشن می‌شود که تعدد زمان‌ها و اعمال در شب‌های قدر، به معنای تعدد حقیقتِ تقدیر نیست، بلکه نشان‌دهنده استمرار یک حقیقت واحد در بستر زمان است.
حقیقت قضا و قدر در شب‌های قدر
توضیحات:
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به نقد برداشت‌های رایج و سطحی از مسئله قضا و قدر و شب‌های قدر می‌پردازند. ایشان با رد نگاه «مقدماتی» به شب‌های نوزدهم و بیست و یکم، تأکید می‌کنند که هر سه شب، حقیقتِ شب قدر هستند و این تعدد شب‌ها، ناشی از تنازل مشیت الهی از مراتب کلی به عالم تعینات در طی شش مرحله یا شش دور است. در ادامه، ایشان با استناد به مبانی عرفانی و فلسفی، کیفیت تصرف ولایی اولیای الهی در عالم ماده را تبیین کرده و توضیح می‌دهند که چگونه اراده ولیّ خدا، بدون نقض قانون علیت، از مراتب عالیه بر عالم شهادت تأثیر می‌گذارد. در نهایت، با تبیین حقیقت واحد ولایت، این نکته روشن می‌شود که تعدد زمان‌ها و اعمال در شب‌های قدر، به معنای تعدد حقیقتِ تقدیر نیست، بلکه نشان‌دهنده استمرار یک حقیقت واحد در بستر زمان است.
حقیقت قضا و قدر در شب‌های قدر
7کیفیت و نحوۀ خلقِ عالم شهادت در عرفان نظرى
این مسئله هم به همین کیفیت است که چطور در خلقت آسمان و زمین، تقدیر و مشیت الهى به شش طور انجام شده است. البته در عرفان نظرى در کیفیت خلق عالم شهادت براى ارباب کشف و شهود یک هم‌چنین مسئله‌اى مطرح است؛ آنهایى که اهل کشف و شهود و سیطره و اطلاع بر تکوّن این مطالب هستند، تعلق ماده به عالم شهادت را در شش طور مى‌دانند. یا همان‌طورى‌که در مسئلۀ اعجاز اگر درنظر رفقا باشد گفتیم که وقتى اراده بر خلق مادى تعلق مى‌گیرد چطور یک ولىّ مسئله را به همین کیفیت انجام مى‌دهد و آن واقعیت را در خارج تحقق مى‌بخشد، به‌عکس آنچه که بعضى از بزرگان مسئلۀ علیت را به مسائل دیگر زده‌اند و همان‌طور که عرض کردیم دیدیم که مطلب این‌طور نیست و مسئلۀ علیت منافاتى با اعجاز ولىّ ندارد، همان اراده‌اى که بر خلق عالم ماده تعلق گرفته است همان ارادۀ ازلى باقى است.
ببینید این‌هم از چیزهایى است که ما همیشه به‌دنبال قبل و سابق مى‌گردیم؛ قبلاً این‌طور شده و الآن دیگر خبرى نیست! قضیه این‌طور نیست! قبلى وجود ندارد، بعدى وجود ندارد. اگر ارادۀ پروردگار بر خلقت آسمان و زمین قبلاً تعلق گرفته است و این خلقت سلسلۀ مراتب علّى را طى کرده است، همان خلقت الآن هم وجود دارد و سلسلۀ مراتب علّى را همان‌طور طى مى‌کند. چه اشکالى دارد؟! همان‌طور که سماوات و ارضین به ارادۀ قاهره و مشیت واحده از مراتب عالم ابداع و لاهوت و جبروت و عالم عقل و تدبیر گذشته و به عقول جزئیه رسیده است تااینکه به عالم ماده و شهادت تنزّل پیدا کرده است، چه اشکالى دارد همان کیفیت الآن در نفس امام رضا علیه‌السّلام تحقق پیدا کند؟! این چه ایرادى دارد؟! کجاى قضیه در اینجا گیر دارد که ما باید مسئلۀ علیت را در خودِ این ماده جستجو کنیم؟! چه استبعادى در این مسئله هست؟! یعنى الآن چون این آسمان‌ها و زمین خلق شده‌اند، دیگر نمى‌شود ماده‌اى تحقق خارجى داشته باشد؟! چه استبعادى در اینجا هست؟! مگر ما این قاعده را نداریم که حکمُ الأمثالِ فیما یَجوز و فیما لا یَجوز واحد؟! همان‌طورى‌که این عالم عالم ماده است؛ پشم، فرش، دیوار، سنگ، آجر و گچ به ارادۀ پروردگار از عالم تجرد که وجود بالصرافه و بحت و بسیط است تنازل کرده است و به این کیفیت درآمده که بنده دارم مى‌بینم، ستون و ساعتِ به دیوار و آهن و فرش را مى‌بینم، همین‌طور این ارادۀ پروردگار بر خلقت مادى حیوان و شیر درنده تعلق گرفته است، چه اشکال دارد که همین الآن هم آن اراده تحقق خارجى پیدا کند و به‌دست یک ولىّ از اولیاء الهى مثل امام رضا یا موسى بن جعفر علیهما‌السّلام انجام شود؟! این قضیه نسبت به هردو امام هست که اشاره به پرده بکنند و شیر در پرده تبدیل به شیر واقعى بشود! شیر صورى تبدیل به شیر مادى بشود. شیرى که نقش است تبدیل به شیر حقیقى سیصد یا چهار صد کیلویى بشود!1 چه اشکالى دارد؟!
- . عیون اخبار الرضا علیه‌السّلام، ج ٢، ص ١٧١.