حقیقت قضا و قدر در شب‌های قدر

انجاز حال در شب بیست و سوم ماه رمضان و دوام آن تا سال آینده

باز مى‌گویند که دو روز دیگر روزه بگیر؛ روزۀ بیست و یکم و روزۀ بیست‌ودوم براى آخرین مرتبه که شب بیست و سوم است. آنجا دیگر یُنجِّز تَنجیزاً و یُنجَزُ إنجازاً به مرتبۀ فعلیت و انجاز مى‌رسد. یعنى کسى که در این ایام به این حالت شد، در شب بیست و سوم مى‌بیند فرق کرد! این فرق کرد تا یک سال با او هست! یک تکانى خورد، این حالتش که احساس کرد [متغیر] شد، این حالت دیگر رهایش نمى‌کند و تا یک سال دائم او را دست‌کاری مى‌کند! آن‌وقت این تقدیر مى‌شود. تا یک سال این [حال] با او هست. تا یک سال نشاط دارد و تا یک سال در فکر است و تا یک سال پیگیر است و تا یک سال [می‌بیند که] این درست شد. این حرکت‌، حرکت پیوسته‌اى بود که جلو آمد آمد آمد و در شب بیست و سوم که آن مشیت الهى باید این تغییر و تحوّلات انجام شود، آن مشیت الهى انجام شد.

حکایت مولانا دربارۀ جدال رومیان و چینیان در صورتگری

در این قضیه بروید حکایات مولانا را بخوانید.¹ نقاش‌هاى چین و نقاش‌هاى روم که باهم مسابقه دادند، نقاش‌هاى چینى همین‌طور شروع به نقش و نگار کردند و ... وسط آنها یک پرده بود، این‌طرف پرده رومى‌ها بودند و این‌طرف هم چینى‌ها‌ بودند.

این شعر خواجه خیلى عجیب است که چطور می‌آید عالم قضاء و قدر را در این شعر مجسم مى‌کند و براى انسان توضیح مى‌دهد که باید دید این قلم تقدیر چه نوع مى‌گردد و خوشا به‌ حال آن کسانى که یک سر و سرّى پیدا کردند و از این قضیه چیزى سر درمى‌آورند. نقشش به خطا؛ یعنى مدام می‌رود نقش می‌بندد، مدام فکر می‌کند، تدبیر مى‌کند، مدام این‌طرف و آن‌طرف مى‌زند، این حیله آن حیله و این مکر و آن مکر [می‌کند] اى بابا! خبر ندارد آن کسى که این نخ‌ها را مى‌گرداند آن بالاست! نقشش به خطا؛ یعنى آن بالا را نگاه کن! چرا مدام در پایین داری این را به‌هم مى‌زنى و آن را به‌هم مى‌زنى، تدبیر مى‌کنى فلان کنی! یک نگاه به بالا بکن دیگر خیالت راحت مى‌شود! نقشش به حرام ار خود صورتگر چین باشد! این رومی‌‌ها شروع کردند و مدام نقش‌ونگار و آبرنگ‌ها و مناظر را انجام دادند و چینی‌ها هم این‌طرف مدام شروع به صیقل دادن کردند و دل را درست کردند! شروع به صیقلی کردن دیوار کردند و مدام صیقل زدند و صیقل زدند و هیچ‌کار هم نکردند مدام صیقل زدند تا این دیوار مثل آینه شد که نقش در آن می‌افتاد! موقعى که پرده را کنار زدند تمام آن [نقش نقاشی رومی‌ها بر دیوار ‌افتاد]. این چینى‌ها را که مى‌گویند که [اجناس] قلابى درست مى‌کنند مثل اینکه از آن زمان‌ها بوده است! هرچه را که بگویى درست مى‌کنند! هرچه جنس در دنیا و در همین ایران بیچارۀ خودمان هست چینی است! از تخم‌مرغ گرفته ـ بابا تخم‌مرغ چیست که [چینی باشد!] ـ تا کفش و ... همه چینى است! آن‌وقت بُنجل‌هایش را براى ما مى‌آورند و آن خوب‌هایش را جاهاى دیگر و براى از ما بهتران مى‌برند! این مثل اینکه از همان موقع بوده است.