
تبیین حقیقت علم الهی به حقایق هستی
نقد دیدگاههای رایج در باب قضا و قدر و علم به معدومات
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به واکاوی دقیق مسئله علم الهی و نسبت آن با حقایق خارجی میپردازند. بحث با نقد دیدگاههای رایج پیرامون قضا و قدر و مسئله «لف و نشر» آغاز میشود و با بررسی این پرسش کلیدی ادامه مییابد که آیا علم میتواند به معدوم تعلق بگیرد یا خیر. در ادامه، با تکیه بر شواهد تجربی و مشاهدات عرفانی، این نکته تبیین میشود که آنچه اولیاء الهی از آینده یا امور پنهان مشاهده میکنند، نه یک امر معدوم یا خیالی، بلکه حقیقتی موجود در وعاء خاص خود است. در نهایت، با رد انگاره جهلِ زمانی نسبت به ذات باریتعالی، این نتیجه حاصل میشود که علم الهی، علمی تفصیلی و همیشگی به تمام تعینات هستی است و خلایق در مراتب وجودی خود، همواره در محضر علم الهی قرار دارند.
تبیین حقیقت علم الهی به حقایق هستی
توضیحات:
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به واکاوی دقیق مسئله علم الهی و نسبت آن با حقایق خارجی میپردازند. بحث با نقد دیدگاههای رایج پیرامون قضا و قدر و مسئله «لف و نشر» آغاز میشود و با بررسی این پرسش کلیدی ادامه مییابد که آیا علم میتواند به معدوم تعلق بگیرد یا خیر. در ادامه، با تکیه بر شواهد تجربی و مشاهدات عرفانی، این نکته تبیین میشود که آنچه اولیاء الهی از آینده یا امور پنهان مشاهده میکنند، نه یک امر معدوم یا خیالی، بلکه حقیقتی موجود در وعاء خاص خود است. در نهایت، با رد انگاره جهلِ زمانی نسبت به ذات باریتعالی، این نتیجه حاصل میشود که علم الهی، علمی تفصیلی و همیشگی به تمام تعینات هستی است و خلایق در مراتب وجودی خود، همواره در محضر علم الهی قرار دارند.
تبیین حقیقت علم الهی به حقایق هستی
6خب این الآن چه چیزى را مشاهده مىکند؟! همینطور رجماً بالغیب حرف زد؟! خب چرا طور دیگر درنیامد؟! اگر قرار است رجماً بالغیب باشد یک چیز دیگری بشود، پسر بشود و یا اصلاً بچهای متولد نشود! این چه رجماً بالغیب است که عین همان که مىگوید متولد میشود و همان خصوصیاتى هم که مىگوید در او هست؟! درحالیکه همه مىگویند که نه مرد و نه زن هیچکدام قابلیت براى انتاج را ندارند. از عین آنکه در خارج است [خبر میدهد]! این پیرمرد چه چیزى را دیده است که وقتى تعین خارجى پیدا مىکند محکی خارجی با آن حاکى و کلام و جملۀ او با همدیگر منطبق است؟! چه چیزى را دیده است؟! اینکه معدوم بوده است. پس معلوم است نباید معدوم باشد! این نباید معدوم باشد، اگر معدوم باشد خدا هم نمىتواند خبر بدهد! کسى نمىتواند از چیز معدوم خبر بدهد. پس معلوم مىشود یک چیزى بوده است! حالا اینکه بوده است، آیا دلیل بر این است که ما هم باید اطلاع پیدا کنیم؟! نهخیر! این یک مطلب دیگر است. مگر قرار بر این است که ما بر همه چیز اطلاع پیدا کنیم؟! ﴿وَمَآ أُوتِيتُم مِّنَ ٱلۡعِلۡمِ إِلَّا قَلِيلٗا﴾1 دوتا ورق خواندهایم، خیال کردهایم که حالا کرات را فتح کردهایم! پس باید یک امر خارجى باشد.
ضروری و بدیهی بودن مقدمات برهان
دیگر شما براى پیدا کردن برهان نیاز به چه مقدماتى دارید؟! نیاز به چه مبادىای دارید؟! استقراء، اوّلیات، مشاهدات، تمام این اقترانات و امورى که موجب براى حصول امر، ضرورى و بدیهى است و بر طبق امر ضرورى [برهان حاصل میشود].
مرحوم علامه طباطبائی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ مىفرمودند که من با بعضى از همین مادیین [بحث کردم]. دکتر تقى ارانى در همان زمان سابق خیلى معروف بود و استاد فیزیک بود و خود بنده فیزیک ارانى را خوانده بودم، فیزیک ارانى در برق و این چیزها بود. این شخص از این مادیین بود و در زمان سابق رئیس و لیدر کمونیستها بود. در یک جلسهاى که باهم داشتند، از ایشان سهتا سؤال مىکنند، یکى دربارۀ خواب بود که رفت پاسخ بیاورد و تا آخر هم رفت که پاسخ بیاورد [و نیاورد]! یکی دیگر این بود که خوابهایى که افراد مىبینند و مسائلى که افراد مشاهده مىکنند بر چه اساسى است؟! چرا باید راست دربیاید؟! مگر شما نمىگویید که اصل در هر چیزى ماده است؟! ممکن است چه ارتباطى بین دو ماده باشد که نه این از آن خبر دارد و نه آن از این خبر دارد؟! این در [این مسئله] ماند و گفت: من مىروم خبرش را مىآورم که رفت! سهتا از او سؤال کرد که یکىاش این بود!
- . سوره اسراء (16) آیه 85. معادشناسی، ج 3، ص 8:
«به شما از مراتب و درجات علم داده نشده است مگر مقدار اندكى!»
- . سوره اسراء (16) آیه 85. معادشناسی، ج 3، ص 8:
