تبیین حقیقت علم الهی به حقایق هستی

علیٰ‌کلّ‌حال ببینید شکی در مسئله و قضایاى خارجیه نیست که این مطالبى که براى همۀ ما در عالم خارج به‌عنوان شهود ـ نه به‌عنوان صرف یک اطلاع ـ تحقق پیدا کرده است، باید حکایت از یک امر واقعى و موجود و یک تعین واقعى بکند. حالا آن تعین کجاست؟! آن تعین در جاى خودش است. مگر قرار بر این است که شما در مدرسۀ فیضیه بنشینید و از تمام این افرادى که در قم هستند اطلاع پیدا کنید؟! نه‌خیر! ما الآن از این افرادى که در حیاط هستند اطلاع نداریم و باید در را باز کنیم تا ببینیم یا خودمان برویم. فقط خیلى زور بزنیم کمی این‌هایى را که در اینجا هستند و آنهایى که در آن گوشه و اینها هستند را فحص کنیم و بتوانیم ببینیم که اینها کجا هستند. آیا عدم اطلاع ما بر اینکه در این خیابان چه افرادى قدم مى‌زنند دلیل بر عدم آنهاست؟! نه! آنها در وعاء خودشان موجود هستند، وعاء خودشان کجاست؟! خیابان ارم و خیابان صفائیه و خیابان‌های طهران است. هرکدام در وعاء خود تعین دارند و عدم اطلاع ما از آن تعین در آن وعاء، دلالت بر عدم تعین آنها نمى‌کند! این عرض بنده است.

حالا صحبت در این است وقتى که این‌طور شد، این علم پروردگار نسبت به خلائق در این علم عنائى به چه چیزی تعلق گرفته است؟! در این جلسه این را فهرست‌وار عرض کردیم تا حالا ببینیم در جلسۀ بعد مسئله [چطور می‌شود]. این علم به چه چیزی تعلق گرفته است؟! به عدم که نمى‌شود تعلق بگیرد! اگر بگوییم که علم پروردگار به هیچ تعلق گرفته است پس خدا باید چه باشد؟! العیاذ بالله در اینجا جهل را نسبت به پروردگار سارى کرده‌ایم درحالی‌که إن الله هو العلیم! جهل از صفات سلبیه است! نفى جهل از پروردگار چه چیزى را اقتضاء مى‌کند؟! اثبات علم تفصیلى ـ نه علم اجمالى ـ را اقتضا می‌کند. اجمال چیست؟! اجمال را کنار بگذارید. اثبات علم تفصیلى به تمام حقایق اشیاء به تعین خارجى إلى ما لا نهایة را اقتضا می‌کند. خب لازمۀ این حرف چیست؟! لازمۀ این حرف این است که از زمانى که خدا خدایى مى‌کرد تمام اشیاء همه وجود داشتند، وجود خارجى و وجود عینى داشتند! نه‌اینکه اینها همه در رتبۀ مساوی هستند! مسئلۀ علت و معلول جاى خودش را دارد. صحبت در عدم وجود برهه‌اى است، حالا غلط است که زمان بگوییم، تصور وجود برهه‌اى در ذات پروردگار که در این برهه نسبت به مخلوق و معلول، جهل [داشته] باشد. جایز است یا نه؟! امکان ندارد! پس تا خدا خدایى مى‌کرد خلائق بوده‌اند! تا خدا خدایى مى‌کند خلائق هستند و تمام اینها معلول براى آن ذات بارى هستند. این آن چیزى بود که ما تابه‌حال درصدد اثباتش بودیم و این را خدمت رفقا عرض کردیم منتها حالا تفصیلش را گفتیم. حالا إن‌شاءالله نسبت به مسائل قضاء مبرم و قضاء غیر مبرم جلسۀ بعد [صحبت می‌کنیم].