کیفیت تحقق عالم ذر و حقیقت ربوبیت

خدا می‌گوید: نه! خوب هم ادراک کردید! در تک‌تک شما، هم آبائتان و هم خودتان و هم ابنائتان این ادراک ربوبی بود، ادراک و میز بین حق و باطل در شما بود، زشتی دروغ در شما بود، حسن صدق در شما بود، قبح ظلم در شما بود، همۀ اینها در شما به ودیعه گذاشته شده بود، حالا پدرتان را درمی‌آورم، این‌طور نیست که شما نداشتید!

علت اینکه مرحوم علامه این مطلب را فرموده‌اند، این است که آیه می‌فرماید: ﴿وَإِذۡ أَخَذَ رَبُّكَ مِنۢ بَنِيٓ ءَادَمَ مِن ظُهُورِهِمۡ ذُرِّيَّتَهُمۡ﴾ یعنی از هر پشتِ این آدم ـ یعنی هر بنی‌آدم ـ ذریه‌ای را خلق کردیم. اینکه نمی‌شود مربوط به عالم ذر و مربوط به عالم [قبل] بشود، این مربوط به همین دنیا می‌شود، یعنی همین عالم توالد و تناسل. عالم ذر که عالم توالد و تناسل نبود، آنجا که نکاح و صغریٰ خانم و اکبر آقا نبوده که شب زفاف و بله‌بران و نامزد و نامزدبازی داشته باشند و ...! عالم ذر عالم نامزدبازی نبوده! عالم این کارهای خوب یا بد ـ نمی‌دانم چه! ـ نبوده است! آن عالم، عالم ابداع بوده، در عالم ابداع که این حرف‌ها نیست، این حرف‌ها برای دنیاست.

توالد و تناسل و مقدمات ـ به‌به چه مقدمات خوبی است! ـ و مؤخّراتش و ماه عسل و سرکه‌شیره و ترشی، آخرش هم خداحافظ شما! اینها چیست؟! اینها مربوط به عالم دنیاست. عالم ذر نه عالم عسل بوده، نه ماه عسل بوده، نه ماه شیره بوده، نه ماه شربت بوده، اینها همه برای چیست؟! یک ابداع بوده، لذا به آن می‌گویند: «ذر»؛ یعنی عالم اجمال مثل ذر و این ذرات و اینها، از این نظر می‌گویند که عالم اجمال و عالم انتشار و پراکندگی در عین تفصیل، تفصیلش بعداً می‌آید به این دنیا ظهور پیدا می‌کند. لذا این آیه دلالتی بر این عالم ندارد. این ماحصل کلام مرحوم علامه است. البته من دیگر توضیح نمی‌دهم، اینجا ایشان نسبت به عالم ذر مطالب و ایراداتی دارند که خود رفقا بروند این را مطالعه بکنند، فقط از باب اینکه بالأخره این قضیه به کجا باید منتهی بشود به آن مطالب می‌رسیم و سایر تفاسیر را هم می‌گوییم. حالا از اینجا راجع به آنها شروع کردیم و حالا ببینیم این قضیه به کجا ختم می‌شود.