حقیقت عالم ذر و اقرار به ربوبیت

بنابراین معنای آیۀ شریفه ﴿وَإِذۡ أَخَذَ رَبُّكَ مِنۢ بَنِيٓ ءَادَمَ﴾؛ به خود این معنا دلالت می‌کند و همین است ‌که من الآن دارم به شما می‌گویم و برای شما معنا می‌کنم:

معنای ﴿وَإِذۡ أَخَذَ﴾ مثل ﴿وَإِذۡ قَالَ مُوسَىٰ﴾ و إذ قال ... همۀ اینها به معنای واذکُر است یعنی به یاد بیاور و متوجه این قضیه باش که خدای متعال ﴿وَإِذۡ أَخَذَ رَبُّكَ﴾ افراد را از ظهور بنی‌آدم گرفت ذریۀ آنها را درآورد، ﴿وَأَشۡهَدَهُمۡ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ﴾ و بر اینها شهادت داد.

﴿وَإِذۡ أَخَذَ رَبُّكَ﴾ یعنی چه؟ یعنی کدام نسل؟ نسل تا زمان پیغمبر یا بعد از پیغمبر؟ هنوز که بعد از زمان پیغمبر نیامده‌اند، پس این ﴿أَخَذَ﴾ چرا آمده است؟ چرا آخذ نمی‌گوید که جنبۀ استمراری دارد؟ ﴿أَخَذَ﴾ به معنای یک حقیقت گذشته است که در زمان گذشته اتفاق افتاده و دلیل بر این مسئله هم این است که همین کسانی که از ائمه سؤال می‌کنند، همین معنای ماضی را می‌فهمند! مگر نفهمیدند؟ مگر نمی‌گویند که اگر خدا این‌طور کرده پس سؤال و جواب چه می‌شود؟

یعنی همین معنایی که ما الآن داریم می‌فهمیم که یک معنای ماضی و یک معنای گذشته است، یک معنای قضاء محتوم است. این معنای قضاء محتومی که گذشته در علم باری است، این معنا را راوی می‌فهمد پس می‌گوید که آقا پس سؤال و جواب کجاست؟! پس چرا ما نمی‌فهمیم؟ چطور ممکن است باشد درحالی‌که اینها در عالم ذر بودند؟ پس معلوم است که آن فهم عرفی در زمان خود ائمه هم همین بوده و غیر از این نبوده که حالا ما بخواهیم یک چیزی اضافه‌ بفهمیم.

پس این آیه دلالت بر یک حقیقتی می‌کند که آن حقیقت در زمان گذشته اتفاق افتاده ـ منتها زمان گذشته را همان‌‌طوری‌که عرض کردم باید بگوییم که امروز گذشت ـ که آن حقیقت یک حقیقتی است که با تدریجی ‌الحصول بودن اعیان خارجی منافات ندارد که این اعیان خارجی حالا در جنبۀ مُلک، متدرّج الحصول باشند، آن واقعیت ماضویه منافاتی با حقایق خارجیه‌ای که اتفاق افتادند و اتفاق می‌افتند و اتفاق خواهند افتاد، ندارد و همۀ آنها را در خودش جمع می‌کند.