حقیقت عالم ذر و جایگاه آن در خلقت انسان

خطاب ﴿أَلَستُ بِرَبِّكُم﴾، خطاب به انسانِ در علم عنائى

نمى‌دانم مسئله را رساندم یا نه؟! این حقیقتى كه در آنجا هست، این به یك ارادۀ واحده و به یك مشیت واحده و به یك تقدیر واحد وجود انسان در علم عنائى شكل‌ گرفت و همراه با این شكل گرفتنِ این حقیقت، حقیقتِ برزخى‌اش هم شكل گرفت، حقیقت مثالى‌اش هم شكل گرفت، حقیقت مادى‌اش هم شكل گرفت. همۀ اینها باهم شكل گرفت. پس خطابى كه الآن خداى متعال به ما مى‌كند ﴿أَلَسۡتُ بِرَبِّكُمۡ﴾ خطاب به آن انسانِ در علم عنائى [است] که به ارادۀ واحده آن انسان را خلق و ایجاد كرده است. خدا به انسان مى‌گوید که تو در آنجا به این وضع خلق شدى چرا الآن گیج‌وگنگ هستی و از مطلب غفلت و نسیان كردى؟! من تو را به این كیفیت خلق كردم، نه الآن كه دارى راه مى‌روى، من تو را بر این وتیره آفریدم، حواست كجاست؟! كجا دارى مى‌روى؟! من تو را صادق و راست خلق كردم چرا الآن دارى دروغ مى‌گویى؟! من تو را صاف و پاك و بى‌غلّ ‌و‌غش خلق كردم، چرا الآن دارى سر مردم كلك مى‌زنى و تقلب، نفاق، ریا و خلاف مى‌كنى؟! من تو را موحد قرار دادم چرا الآن براى من شریك قرار دادى؟!

مدام [می‌گوید که] من تو را این‌طور، من تو را آن‌‌طور [قرار دادم] ولی تو الآن این‌طور [هستی]. این كه من تو را این‌طور خلق كردم، من تو را این‌طور آفریدم، من به تو این را دادم، به آن انسانى مربوط مى‌شود كه آن انسان در علم عنائى حق علة العلل براى انسان‌ها در مراتب دیگر است كه آن حقیقت در وجود او هم تا الآن برقرار است. یزید هم مى‌توانست راست بگوید ولى دروغ مى‌گفت. یزید هم مى‌توانست آدم خوبى باشد ولى آدم بدى شد. یزید هم مى‌توانست خلاف نكند ولى [كرد] یزید هم مى‌توانست، چرا؟! چون خدا او را بدون خلاف خلق كرده، او را آدم راست خلق كرده، هر شخصى كه اسم انسان بر او مترتب است، این شخص در آن رتبه، به‌عنوان صادق است چون جنبۀ حیثیت ربطیه دارد. همۀ اینها حیثیت ربطیه دارند. ابوبكر هم مى‌توانست آدم خوبى باشد، ابوبكر هم مى‌توانست صادق باشد، ابوبكر هم مى‌توانست آدم منافقى نباشد، ابوبكر هم مى‌توانست آدم راست‌گویی باشد، ابوبكر هم مى‌توانست آدم عادلى باشد، او هم مى‌توانست حق را به حق‌دار بدهد؛ دنیا نگذاشت! ریاست نگذاشت، نفْس نگذاشت، هواى نفس نگذاشت، پا روى حق گذاشت. او احساس مى‌كرد كه دارد پا روى حق مى‌گذارد، نه‌اینکه احساس نكند، نه!