مبانی استدلال بر عقل مجرد و حجیت مفاهیم

این گفتن فى [الغنم السائمة براى چیست]؟ یک وقت می‌گوییم که شارع هر چه آمده مى‌گوید همین‌طور بگوید! هر چه از دهانش درآمد [بگوید]! و حالا چه این‌طرف را بگوید و چه آن‌طرف را بگوید ...، این است؟! اگر این است كه به هر كیفیتى زبان شارع گشت، گشت! یك وقت این‌طور ما نسبت به شارع حكم مى‌كنیم، خب آن دیگر اشكال ندارد!! در‌این‌صورت دیگر حساب‌و‌کتابمان با او طور دیگرى خواهد بود. یك وقت نه، ما شارع را شارع حكیم و داراى حساب‌وكتاب مى‌دانیم، كلام و مسائلى را كه مى‌گوید: روى حساب است، اگر این‌طور است حتى اگر فرض بكنیم شخصی بیاید از شارع سؤال بكند كه یا أیها الشّارِع فى الغَنَم السائِمَةِ زَکاةٌ؟ شارع بیاید بگوید: نه فی الغنم زکاة، شما باید بگویید: فی الغنم زکاة نباید بگویید: «فی الغَنَمِ السّائِمَةِ الزَّکاةُ»، چرا؟! چون این جناب مخاطبی كه الآن دارد از او سؤال مى‌كند این حرف شارع را هم براى خودش ترتیب‌اثر مى‌دهد و هم به افراد دیگر منتقل مى‌كند من‌باب‌مثال می‌گوید: پیش شارع رفتم و از شارع راجع به غنم سائمه سؤال كردم و او گفت كه فقط در الغنم السائمة زکاة، در اینجا اسمى از غنم معلوفه نیاورد، پس مى‌گویند که این زكات ندارد. حكم تكلیف در آنجا خلاصه تأخیر البیان عن وقت الحاجة و این مسائل پیش مى‌آید و حداقلش این است كه براى مخاطبین موجب ابهام و تردید و تشكیك خواهد شد.

به همین جهت، شارع هنگامى كه یك مطلب فقهى و یك حكم تكلیفى را بیان مى‌كند باید نسبت به تبعات آن شرط، وصف، لقب و امثال‌ذلک كه بر این موضوع بار مى‌كند نظر داشته باشد. فلذا اگر بگوید: ﴿إِن جَآءَكُمۡ فَاسِقُۢ بِنَبَإٖ فَتَبَيَّنُوٓاْ﴾ این معنا را مى‌رساند كه اگر فاسقى نیامد، طبعاً آن الزام نیست و همین سیرۀ عقلائیه است و شارع هم در اینجا جدا از سیرۀ عقلائیه كارى انجام نمى‌دهد.

تکلم شارع براساس مفاهیم عرفی با مردم