اثبات عقل مجرد و تدبیر عالم ماده

پس قواى حاله به تبدّل مَحالّشان تبدّل پیدا مى‌كنند پس آن قوا هم ازبین مى‌روند. خب حالا اگر محلّ براى این اعراض، اعضاء هستند، آن روح بخارى كه خودش یك حالت تجردٌمائى دارد به‌اصطلاح اعضاء هستند. مثلاً همین امروزه ـ حالا راست و غلطش را كه نمى‌دانیم چطورى است ـ مى‌گویند که همان حالتى که دور جسم هست و به‌وسیلۀ بعضى از دستگاه‌ها آن حالت قابل تشخیص است. یک هم‌چنین چیزهایی می‌گویند.

خب اگر اعضاء باشد براى تمام این اعضاء كه همان روح بخارى است سلطنتى هست. اجسام نباتى به‌خاطر اشتمالش بر رطوبت و حرارت، قاعده و مقتضایش همین تحلیل رطوبت است. اجزایش تبدّل پیدا مى‌كند و دائماً این اجسام در حال تحلل هستند. اگر جزئى از آن محل ازبین رفت آن قوه‌اى كه در آن محل هست آن‌هم طبعاً ازبین خواهد رفت و باقى به‌واسطۀ ورود آن غذایى كه وارد مى‌شود تبدّل پیدا مى‌كند. آن كه مزاج را حفظ می‌کند و این اجزاء نگه مى‌دارد و این سلول‌ها را با همدیگر در یك روال حفظ مى‌كند نمى‌شود همان قوه و اجزائى باشند كه اینها همین دو دقیقۀ پیش، یک دقیقۀ پیش ازبین رفتند. چون آن كه ازبین رفته است نمى‌تواند باعث بقاء امرى باشد كه بعداً می‌خواهد اتفاق بیفتد. آن چیزى است كه این را حفظ مى‌كند و نگه مى‌دارد و بقاء مى‌دهد. آن كه قبل است خب او معدوم شده است و آن كه بعد است خب آن که هنوز نیامده است پس چه چیزى باعث مى‌شود كه این مزاج به همین كیفیت بماند و تعادل خودش را حفظ كند؟ چون آنچه كه ازبین رفته است فانى شده و آنچه كه هنوز نیامده است آن‌هم معدوم است. چون وجود آن قوه‌اى كه بعداً مى‌آید به‌خاطر مزاج است درحالى‌كه نیامده است. پس آن فرعِ بر آن مزاج است و فرع دیگر اصل را نمى‌تواند حفظ كند. حالا كه این مزاج هنوز تحقق پیدا نكرده است، این قوه بیاید و آن مزاج را متحقق كند چون هنوز مزاجى وجود ندارد.