تبیین کیفیت اعجاز انبیاء و اولیاء

تلمیذ: این خلع و لبسى كه حكما مى‌گویند و براساس آن ماده را اثبات مى‌كنند و مى‌گویند كه ماده صورتى دارد، كه این را خلع مى‌كند و صورت دیگرى را مى‌گیرد و از این راه ماده را اثبات مى‌كنند، طبق آنچه كه فرمودید پس این یك عادت عرفى بوده كه ظاهر شده برایشان، كه ماده این‌طور به‌وجود مى‌آید.

استاد: بله، واقعیتش هم دقیق‌تر از این است.

تلمیذ: طبق فرمایش مرحوم علامه كه بحث اعجاز را این‌طور تفسیر كرده‌اند چون حركت جوهرى را یك اصل ثابت مى‌دانستند.

استاد: بله دیگر با حركت جوهرى هم ارتباط پیدا مى‌كند، اصلاً ما كه حركت جوهرى را به یك نحو دیگرى قبول داریم، نه‌اینكه قبول نداریم بلكه با یك توجیه [دیگر قبول داریم]. ما ظهورهاى متفاوت و استمرار ظهور متفاوت را احساس می‌کنیم و به‌نظر مى‌رسد. حركت جوهرى به این كیفیت را قبول داریم.

تلمیذ: طبق برهان‌هایی كه برای ماده می‌آورند فرمودید که ما ماده‌اى نداریم. به عبارت دیگر ماده‌ای از حیث اتصال...

استاد: بله، به همین‌جاها هم مى‌رسیم که اصلاً ماده‌اى نداریم، هرچه هست نر است! مگر خدا اول حضرت آدم را خلق نكرد؟! از حضرت آدم، حوا را درست كرد نه‌اینكه از اول دوتا درست كند. اصلش به یكى برمى‌گردد. علاوه بر آن، مسئلۀ دیگر كه در اینجا هست این است و این شبهه براى بنده پیدا شده، خدا وقتى كه آدم را خلق كرد به ملائكه گفت که سجده كنید نه وقتى كه حوا را خلق كرد، در اینجا این شبهه و قضیه چیست؟! حضرت حوا كجاى قضیه است یعنى جایگاهش كجاست؟! پس ملائكه بر حوا سجده نكردند؟!

تلمیذ: ضلع چپ حضرت آدم است.

استاد: کجایش بود؟! یعنى حضرت آدم این‌قدر بزرگ بوده كه حضرت حوا فقط ضلع چپش بود؟ نه! یك‌قدرى قضیه براى بنده مشكل است! تازه این شبهه مدتى است در ذهن ما هست كه در این ﴿وَإِذۡ قُلۡنَا لِلۡمَلَٰٓئِكَةِ ٱسۡجُدُواْ لِأٓدَمَ﴾¹ ندارد اُسجدو لِآدم و حوا! به آدم گفت [که سجده کنید] خب در این جهت باید فكر كنیم! شاید هم وقتى گفته سجده بكنید حوا داخل در آدم بوده و در واقع به هردوى آنها سجده شده است.