
آسیبشناسی جریانزدگی و مسخ فکری
تأثیر اصرار بر باطل در زوال عقل و بصیرت انسان
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه، به تحلیل ریشههای روانی و فکریِ «جریانزدگی» و پیامدهای خطرناک آن بر عقل و بصیرت انسان میپردازند. بحث با تبیین جایگاه عقل در تدبیر امور آغاز شده و به این پرسش کلیدی میرسد که چرا برخی افراد با وجود درک حقایق، در برابر جریانات باطل تسلیم شده و به توجیهِ رفتارهای نادرست روی میآورند. استاد با اشاره به نمونههای تاریخی و اجتماعی، نشان میدهند که چگونه اصرار بر یک موضعِ غلط، بهتدریج قدرت تشخیص را از انسان سلب کرده و او را دچار نوعی مسخ فکری میکند. در ادامه، تفاوت میان «حمل بر صحت» در سیره اولیاء با «توجیهِ کورکورانه» تبیین شده و بر ضرورتِ حفظ حریت و استقلال فکری در مواجهه با جریانات روزمره تأکید میشود. این جلسه در نهایت، راهکارِ برونرفت از این انحرافات را در گروِ مراقبتِ دائمی بر نفس و پرهیز از فدا کردن دین برای دنیای دیگران میداند.
آسیبشناسی جریانزدگی و مسخ فکری
5در یك جریان ـ خیلى برایم عجیب بود! ـ آخر این شخصی را که میخواهم بگویم از این افرادی است که درس خواندهاند؛ فقه و اصول و فلسفه خواندهاند! مگر میشود؟! خب این حرفها کجا رفته است؟ مىگفت: مگر مىشود یك نفر از دنیا برود و شخصى را بهجاى خودش نگذارد؟! بابا اینكه تمسك به عام در شبهۀ مصداقیه و آنهم از بدترین قِسم شبهۀ مصداقیۀ مفهومیه است! اولاً حالا مىگوییم که نمىشود، از كجا معلوم است كه این شخص باشد؟ شاید شخص دیگرى باشد. چون نمىشود كه یك نفر از دنیا برود و بهجای خودش چوپان نگذارد، آن شخص میگفت: نمیشود گوسفندان را رها كند! خیلی خب قبول داریم، حالا از كجا معلوم این شخص است؟! شاید آن شخص باشد!
نتیجۀ اصرار بر باطل
یك وقت بنده خدایى پیش ما آمده بود و یك ساعت شروع به حرف زدن كرد كه فلان رودخانه از كجا مىآید و به دریاى فلان مىرسد و این رودخانه شیرین است و وسط آبهاى فلان است، همین ساحل چه و چه و جریان گلف استریم1 و فلان و از این چیزها! به آخر که رسید گفت که چرا شما خودتان را در كنف این جریان قرار نمىدهید كه محفوظ باشید؟! گفتم که چرا بهعكسش نیست؟ چرا آن آقا خودش را در جریان قرار نمىدهد؟ گفتم که ما یك ساعت حرفهایت را گوش دادیم که آب شیرین و شور و زرد و جریان و رودخانه و از کجا میآید و به کجا میریزد و فلان، خب حالا مقصودت چیست؟! پس این علوم براى چیست؟! برای چه زمانی است؟! كاربردش براى چه وقت است؟! خیلى عجیب استها! آنوقت آدم مىماند! مىگوییم که بابا قضیه این است. مىگویند که نه آقا شما اشتباه مىكنید! خب بابا اشتباه من را بگو. مىگوید که علم شما مانع است! عجب! خب بیا این علم را از من بگیر. مگر نمىگویى که مانع است؟! بیا یك آمپول بزن و دستگاه ساكشن را بیاور تا بگیرد و بیرون بکشد. این مغلوب یك جریان شدن مىشود؛ انسان وارد در یك جریان مىشود و كمكم مسخ مىشود! آدم به این چهرهها نگاه مىكند مىبیند که این مردم مسخ هستند؛ چشمهایشان مسخ است! مغزشان یک چیز پیچیده، بسته شده، تمام شده و قفل زده شده است! بعد تمام مسائل، جریانات، قضایاى خوب و بد، ایرادها و اشكالها همه باید در این فضا شكل بگیرد و به انحاء، وسائل، حیل و بأىّنحوٍكان توجیه و قابل پذیرش شود كه اگر یك صدم و یك هزارمش را یكى دیگر انجام بدهد اوه اوه اوه! روى نقارهخانۀ امام رضا علیهالسّلام نقاره مىزنند! اما اگر یكى دیگر صد برابرش را انجام دهد مىگویند: این بهخاطر آن است و آن بهخاطر این است! عجیب است! این قضیه چیست؟! چه اتفاقى افتاده است كه مغز آدم از آدم گرفته مىشود؟! اصرار بر باطل انسان را به اینجا مىرساند!
- . گلف استریم یک جریان اقیانوسی گرم و قوی است که در اقیانوس اطلس جریان دارد و در حدود ۳۰°W, 4۰°N، به دو بخش تقسیم میشود، بخش شمالی به شمال اروپا میرود و بخش جنوبی به غرب آفریقا. گلف استریم همچون رودخانهای که به جای خشکی، در میان آبهای اقیانوس، پیشروی میکند و پهنای آن از مجموع پهنای همه رودخانههای دنیا بیشتر است. (محقق)
