
شرح خطبه مصنّف (1)
مباحث مقدماتی
حضرت آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس الله سرّه، در اولین جلسه از مجموعه دروس شرح منظومه حاج ملاهادی سبزواری، که به شرح مبانی حکمت و فلسفه با نگاهی عمیق و نگرش ورای علوم نظری پرداختهاند، در ابتدا برخی مقدمات را مانند وجود و عدم، علت و معلول و ... برای شروع مطالعه فلسفه و حکمت توضیح میدهند. ایشان در ادامه به توضیح و تبیین اشعار مرحوم حاجی سبزواری میپردازند. فرق ادراک حکیم با غیر حکیم، معانی مختلف عقل، بازگشت خوبیها به پروردگار و معنای هبه، برخی از مباحث این بخش میباشند. در بخش دیگری از این درس به تبیین معنای «مَن عَرَفَ نَفسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّهُ» پرداخته و مراد از بساطت و وحدت حقه حقیقیه را روشن مینمایند. در پایان و قبل از شروع به تطبیق متن منظومه به مبانی وحدت و کثرت در فلسفه و جایگاه تشکیک یا تشخص وجود میپردازند.
شرح خطبه مصنّف (1)
12یا مَنْ هُوَ اخْتَفَیٰ لِفَرْطِ نُورِهِ *** الْظَّاهِرُ الْبَاطِنُ فِی ظُهُورِهِ «ای کسی که در اختفاء واقع شدی به خاطر شدّت نورانیّتی که داری»
مگر شدّت نورانیّت اختفاء میآورد؟ بله، اختفاء میآورد. الآن نور این اطاق به یک حدّ مشخّصی است و چشم ما این آلت سنجش بینایی که خدا در ما قرار داده است یک قدرت و تحمّلی دارد.
اگر نور وجود نداشته باشد و ظلمت مطلق باشد چشم ما جایی را نمیبیند؛ چون نور از کجا بیاید که ببیند، انسان هیچ جایی را نمیبیند. اگر نور به مقدار جزئی باشد و کمکم به همین مقدار معمولی زیاد بشود، آن موقع چشم ما هم میبیند. حالا اگر از این مقدار زیادتر بود، چشم در دیدن نور سست و ضعیف میشود. اگر همینطور زیادتر و زیادتر بود چشم ناراحت میشود.
اگر منبابمثال شما یک لامپ پنجاه هزار واتی در اینجا روشن کردید، لامپهای هزار واتی هست دیدهاید چقدر نور دارد؟! نور خیلی زیادی دارد. اینقدر زیاد است که آدم اصلاً نمیتواند به آن نگاه بکند. حالا اگر شما پنجاهتا از این لامپهای هزار واتیرا داخل این اطاق با این فضای محدود روشن کردید، چشمتان دیگر هیچجا را نمیبیند، بلکه آن اشتداد نور لامپ ممکن است موجب کوری چشم بشود؛ چون اعصاب شبکیّه چشم حدود مشخّصی دارند و از نظر لطافت و ظرافت در یک توان مشخّصی هستند که ممکن است اشتداد نور، سلولهای عصبی شبکیّه را بسوزاند.
لذا به این افرادی که کارشان جوشکاری است میگویند که به [محل جوشکاری بهطور مستقیم نگاه نکنید]؛ چون به شبکیّه آسیب میرساند و اگر مداومت داشته باشند بعد از مدتی بالکلّ کورِ مطلق میشوند و دیگر هیچ چیز را نمیبینند؛ چون همۀ عصبها و سلولهای عصبی شبکیّهشان بهطورکلّی سوخته شده است.
علّت شدّت نور پروردگار
حالا چرا نور پروردگار شدید است؟ چرا پروردگار بهواسطۀ اشتداد نور وجودی در اینجا مخفی شده است؟ یک جهتی را که برای این مسئله ذکر کردهاند و جهت صحیح و درستی است، این است که خداوند متعال و وجود پروردگار نور محض و وجود محض است و هیچ شائبۀ کثرت و ظلمت و عدم در وجود پروردگار راه ندارد.
