شرح خطبه مصنّف (1)

و غیر از این مطلب آنچه را که می‌شود گفت این است که وجود پروردگار با مالانهایه بودنش وجود ما را هم شامل می‌شود یا نمی‌شود؟ وجود ما با وجود مالانهایه پروردگار یعنی ما مشمول وجود بحت و بسیط پروردگار هستیم.

خلقت، مرتبه نازله وجود پروردگار

و إن‌شاءالله در مباحثی که بعداً می‌آید، در آنجا صحبت می‌شود که اصلاً تعیّنی معنا ندارد؛ یعنی تعیّن بالذّات معنا ندارد و تمام وجوداتی که در این عالم تحقّق پیدا کرده‌اند، مرتبۀ نازلۀ وجود پروردگار می‌باشند.

پس هیچ فرقی بین ما و بین پروردگار نیست مگر در صفت نزول! فقط در صفت نزول فرق است. اگر شما این نزول را از میان بردارید، وجود ما عین وجود پروردگار است و هیچ فرقی نمی‌کند. پس فقط همین فرق وجود دارد که موجودات مرتبۀ نازله پروردگار می‌باشند و آن وجود پروردگار به این تنزّلات نازل می‌شود.

نزول پروردگار یعنی ارادۀ خدا به تقیّد وجود خودش. خدا که وجود ما را از یک عالم دیگر نیاورد؛ یعنی در آنجا یک عالمی باشد که خدا دست انداخته و وجود ما را از آنجا یکی‌یکی برداشته و درست کرده است؛ این تعیّن را حسن، آن را حسین، او را تقی و دیگری را نقی قرار داده است. خدا که وجود ما را از جای دیگری نیاورده است، پس این وجود از کجا آمد؟! غیر از اینکه در وجود خودش بیاید تغییر بدهد و یک کاری بکند! غیر از این تغییر در خود چه‌کار کرده است؟! آیا ما از جایی دیگر غیر از وجود پروردگار آمده‌ایم؟! اگر این‌طور است بگویید که کجا بوده است؟!

در اینکه ما وجود داریم حرفی نیست؛ خب هستیم دیگر. این مایه اولیّۀ وجودمان از کدام عالم برداشته شده است؟! عالمی نبوده است.

اشاره به عدم، در آیات قرآن

تلمیذ: در آیۀ اول سورۀ انسان ﴿هَلۡ أَتَىٰ عَلَى ٱلۡإِنسٰنِ حِينٞ مِّنَ ٱلدَّهۡرِ لَمۡ يَكُن شَيۡ‍ٔٗا مَّذۡكُورًا﴾ ¹ بحث عدم پیش می‌آید؟

استاد: بله!

تلمیذ: در این‌صورت با این فرمایش شما عدم منتفی می‌شود؛ چون اصلاً خدا ما را از عدم نیاورده است، چون جایی نبوده که از آنجا بیاییم. پس وجود ما مرتبۀ نازله است و این منافات با آیه دارد؟!