اصالت وجود و نقش آن در حقیقت و مجاز

تحقیق در معنای واقعی استعاره

ولکن می‌توانیم بگوییم که شاید مطلب با این قضیۀ آقایان یک قدری تفاوت می‌کند؛ چون مسلّم است که خود لفظ بدون در نظر گرفتن آن معنا دلالت بر چیزی نمی‌کند و اینکه شما گفته‌اید: رایتُ أسدًا فی الحمّام، اگر شائبه‌ای از آن معنای فروسیّت و تَفَرُّس و افتراسی که در شیر هست در ذهن نباشد، دلالت لفظ بر معنای شجاع بودن دلالت ناقصی است و همین‌که شما می‌گویید رایتُ أسَدًا؛ شیری را دیدم، چه بخواهید و چه نخواهید آن معنای شیر در ذهن مخاطب می‌آید چون الفاظ در دلالتشان بر معانی، متوقع [متوقِّف] به ارادۀ سرکار نیستند.

مثلاً اگر شما بگویید که در این لیوان آب است، من آب می‌فهمم گرچه منظورتان این است که در این لیوان دوغ باشد. می‌گویید که منظور من این است که در این لیوان دوغ است! می‌گویم که من از این آب را می‌فهمم؛¹ بخواهید یا نخواهید وقتی که می‌گویید رأیتُ أسداً، مخاطب یک چیزی از این أسد می‌فهمد! اگر مطلب به همین‌جا خاتمه پیدا بکند آن شخص فقط شیر می‌فهمد.

ولی اگر شما بعد از این، فی الحمّام را آوردید، یک‌مرتبه آن معنای أسدیّت تبدیل به مرد شجاع می‌شود، منتها نه مرد شجاع به تنهایی، بلکه تبدیل می‌شود به مرد شجاعی که در قالب شیر رفته است. وقتی می‌گویید شیری را در حمّام دیدم، اگر تصوّر مخاطب را در نظر بگیرید و اگر کامپیوتری باشد که تصوّرات مغز مخاطب را بخواهد ثبت بکند و در یک صفحه به شما نشان بدهد، کاملاً در آن صفحه برای شما این مشخّص می‌شود که تا می‌گویید: «رایتُ أسدًا»، در صفحه کامپیوتر یک شیر می‌آید چون تصوّر شخص از أسد چه بوده است؟! شیر بوده است و بعد فی الحَمّام را که می‌گویید، یک‌دفعه می‌شود مرد شجاعی که در قالب شیر رفته است؛ این می‌شود استعاره و این استعاره است و این همان معنای واقعی است که شما با استعاره می‌خواهید یک معنایی را برسانید.