اصالةالوجود، شالوده مسائل فلسفی
و اشارهای به مبحث حقیقت و مجاز
در چهارمین جلسه از جلسات درس شرح منظومه، حضرت آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (قدّس الله سرّه) مبحث مهم اصالة الوجود را مطرح کرده و آن را شالوده اساسی غالب مسائل فلسفی میداند. حضرت استاد در پی تنقیح محل بحث در اصالةالوجود، وارد مبحث حقیقت و مجاز و بالخصوص مسئله استعاره شده و میخواهد روشن کند که آیا اطلاق وجود بر موجودات عالم، حقیقت است یا مجاز؟ در همین راستا ایشان به موشکافی دقیق ادبی مبحث استعاره پرداخته است تا حقیقت معنای استعاره و ارتباط آن با حقیقت و مجاز روشن گردد. مرحوم استاد ضمن بیان نحوۀ انتزاع جنس از انواع، به یک نکته کلی در باره مفاهیم عام اشاره میکند: ابهام معنایی؛ سپس همین نکته را در بحث وجود تطبیق کرده و میفرماید: وجود عبارت است از معنای مبهمی که ذهن ما میتواند آن را بپردازد و آن معنا را هم به خدا نسبت دهد و هم به جبرئیل و هم به انسان.
مرتب سازی:
اصالةالوجود، شالوده مسائل فلسفی
2بسم الله الرحمن الرّحیم
إنّ الْوُجُودَ عِنْدَنَا أصِیلٌ *** دَلِیلُ مَنْ خَالَفَنا عَلِیلٌ لِأنّهُ مَنْبَعُ کُلِّ شَرَفٍ *** وَ الْفَرْقُ بَیْنَ نَحْوَیِ الْکَوْنِ یَفِی کَذٰا لُزُومُ السّبَقِ فِی العِلیَّة *** مَعَ عَدَمِ الْتَّشْکِیکِ فِی المَهِیّة1 اصالةالوجود شالودۀ مسائل فلسفی
شاید بگوییم که بحث اصالةالوجود شالودۀ تمام مسائل فلسفی است. و اگر نگوییم تمام مسائل فلسفی؛ باید بگوییم که شالوده معظم مسائل فلسفی بر همین بحث اصالةالوجود است؛ و حتی برگشت مسائلی دیگر که عبارت است از اشتراک معنوی در وجود، تشکیک در وجود، تشخّص در وجود و... تمام اینها به همین مبحث اصالةالوجود است، که بعداً از این مسائل در الهیّات بالمعنی الاخص صحبت میکنیم و إنشاءالله اگر خدا توفیق داد در مباحث آتیهمان از کتاب توحید علمی و عینی2 هم استفاده میکنیم.
محطّ بحث در اصالةالوجود چیست؟
در بحث اصالةالوجود صحبت در این است که واقعیّت چیست و مجاز چیست؟ اگر شما این منزل را در نظر بگیرید، بنّایی این را ساخته است که ما به واقع نسبت بِنا را به آن بنّا میدهیم. ساختن ساختمان منزل یعنی آجر روی هم گذاشتن و ملات لای آجرها گذاشتن و بعد این پایهها را بالا بردن و دیوار و کف و سقف امثالذلک روی این خانه کشیدن؛ ما میگوییم این خانه را چه کسی ساخته است؟ [میگویند] بنّا ساخته است، واقعاً؟ بله! چون بنّا یکییکی این آجرها را برداشته و روی هم گذاشته تا اینکه این بِنا آماده شود؛ پس اِسناد ساختمان بر این بنّا اسناد حقیقی میشود.
اما منبابمثال اگر مهندسی آمده و نقشه کشیده باشد، میگوییم که این خانه را چه کسی ساخته است؟ میگویند که فلان مهندس ساخته است؛ این اسناد میشود مجازی. این خانه را چه کسی ساخته است؟ حسن آقا که صاحبخانه است ساخته است او پول آن را داده است این اسناد هم میشود مجازی؛ چون صاحبخانه و کارفرما پول داده لذا ما مجازاً ساختن خانه را به او اسناد میدهیم.
- شرح المنظومه؛ ج 2، ص 63.
- کتاب توحید علمی و عینی، حضرت علامه آیةالله حاج سید محمد حسین حسینی طهرانی قدّس سرّه.