رابطۀ میان وجود و ماهیت
و ادلّۀ بطلان تحقق هردوی آنها در خارج
مرحوم استاد آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس اللّه سرّه در جلسۀ هفتم از درس شرح منظومه، در ابتدا این اصل را متذکر میشوند که همه ممکنات، ترکیبی از ماهیت و وجود هستند. سپس وارد بحث شده و حقیقت ماهیت را در ضمن مثال تعریف میکند و جایگاه وجود و ماهیت را در مقام ثبوت و اثبات و نیز رابطه بین آن دو را با بیاناتی ساده و شیوا تبیین مینماید. استاد در ادامه به بیان این حقیقت میپردازد که تمام ذرات عالم هستی به واسطه وجودی که در خود دارند، قابلیت رسیدن به فعلیت تامه را دارا میباشند که البته این امر مستلزم عنایت علت میباشد. در بخش پایانی از درس، استاد حسینی طهرانی به استدلال بر عدم تحقق همزمان ماهیت و وجود در خارج پرداخته و مواردی را برای نقض این مسئله بیان مینمایند. ایشان در جهت بطلان اصالةالماهیة پرسشی را طرح و ابعاد این دیدگاه و توالی فاسده آن را تشریح مینماید.
مرتب سازی:
رابطۀ میان وجود و ماهیت
13در بحث علیّت این مسئله پیش میآید، در بحث قوّه و حرکت این مسئله پیش میآید، در بحث نزولِ وجود این مسئله پیش میآید، در بحث وجودِ منبسط این مسئله پیش میآید، در بحث اسماء و صفات پیش میآید و خیلی تبعات و توالی فاسدهای مترتّب بر اصالةالماهیة است و هیچ کاری نمیشود کرد و هیچ مفرّی نیست!
این هم یک مطلبی که مرحوم حاجی در اینجا فرمودهاند. مطلب دیگر این است که وجود، نفسِ تحقّق ماهیّت نباشد که إنشاءالله فردا بقیّهاش را میخوانیم. آنمقداری که برای ورود در بحث ماهیّت لازم بود را تصوّر میکنم که بیان کردیم و این مقدار کافی بوده است و اگر باز خواستید در رابطه با مسئلۀ ماهیّت، مسئله روشنتر بشود فردا دوباره صحبت میکنیم. البتّه خود مرحوم حاجی در این مورد بحث دارند، منتها به این نحوی که جدای از بحث کتاب باشد نیست.
تلمیذ: فلاسفه گذشته کلامشان صراحت ندارد که قائل به اصالةالماهیة بودهاند؟!
استاد: بله، صراحتی نبوده است و مرحوم مطهّری هم گفتهاند که تصریح نبوده است1 و از لحن بیانات ایشان در یک عبارت یک نحوه استفاده میشود و در عبارت دیگر یک نحوۀ دیگر استفاده میشود. به طورکلّی اینطور میتوانیم بگوییم که آنها در قید وجود و ماهیّت نبودهاند.
اللَهمّ صلّ علی محمد و آل محمد
- همان.