
ادله مصنّف بر اصالةالوجود (2)
بررسی دلیل سوم و چهارم
حضرت استاد آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس سرّه، در این جلسه از دروس شرح منظومه به بیان دلیل سوم و چهارم مرحوم حاجی سبزواری در ردّ اصالةالماهیة پرداخته اند. مرحوم مصنف، استدلال خود بر صحت اصالةالوجود را با بیان دو مقدمه شروع میکند: اول، مقدمهای در تقدم ذاتی علت بر معلول و دوم، عدم امکان تشکیک در ماهیات بر خلاف وجود. حضرت استاد، کلام مصنف را با بیانی روان و در قالب مثال، شرح داده و سپس آن را نقد کردهاند. ایشان امکان تشکیک در ماهیت را نیز بنابر انتساب آن به جاعل، جایز دانسته و همین نکته را عامل ضعف دلیل حاجی بشمار میآورند. در ادامه درس به دلیل چهارم برای اثبات اصالة الوجود پرداخته شده و استاد حسینی طهرانی به تبیین مفهوم تحقق امور غیرمتناهی بین الحاصرین پرداختهاند. ایشان پس از بحث مفصلی در این موضوع، نظر متفاوت خود را با فلاسفه بیان میکنند که برای روشن شدن این دیدگاه، لازم است به متن درس مراجعه گردد. این درس با پرسشهایی از سوی تلامیذ و پاسخهای استاد ادامه پیدا کرده و در پایان وجهی برای صحت دلیل چهارم مطرح میشود که تفصیل آن به جلسات بعدی موکول میگردد.
ادله مصنّف بر اصالةالوجود (2)
18بله، اینکه چشم ما قدرت بر شناخت ندارد یک حرف دیگر است که ما نمیتوانیم ببینیم ولی ندیدن ما دلیل نمیشود بر اینکه ذهن ما هم نتواند واقع را بیابد. ذهن واقع را مییابد بر این اساس که در واقع الوان بینهایتی در خارج انجام گرفته است.
حالا جناب آقایان شما در اینجا چه میفرمایید؟ آیا در خارج کیف غیرمتناهی بین دو حاصر؛ حاصر اول سبزی، حاصر دوم قرمزی تحقّق پیدا کرده است یا نه؟ مثلاً در مدت زمان یک ماه، در بین این مدت آیا بینهایت رنگ در خارج تحقّق پیدا کرده است یا نه؟ اگر تحقّق پیدا کرده چندتاست؟ یک میلیون؟! شما باید بگویید که بینهایت رنگ در خارج تحقّق پیدا کرده است.
پرسش و پاسخ
اگر در نامتناهی عدد بیاید، مفهوم غیرمتناهی منتفی میشود؟
تلمیذ: اگر در نامتناهی عدد بیاید متناهی میشود و دیگر مفهوم غیرمتناهی منتفی میشود.
استاد: من از شما سؤال میکنم که اصلاً فرض کنید ما در اینجا تناهی عددی داریم. الآن این سیب چند رنگ به خود گرفته است؟ شما از نظر عدد به من نشان بدهید.
تلمیذ: ما تناهی داریم ولی فقط عدد آن را نمیتوانیم بگوییم.
استاد: بگویید هزارتا، درحالتیکه بیشتر است.
تلمیذ: ما حدّاکثر را میگوییم، بهعبارتدیگر میگوییم که هرچقدر ما بخواهیم، ولی متناهی است.
استاد: حدّاکثر همان غیرمتناهی است. شما عدد را به هرجا که ببرید من به بالاتر میروم؛ شما یک میلیون میگویید من میگویم یک میلیون و یک، شما ده میلیون میگویید من میگویم ده میلیون و دو. و اصلاً عدد غیرمتناهی است.
تلمیذ: شما اگر تریلیون هم بگویید، باز ذهن میتواند روی آن بگذارد.
استاد: ذهن میتواند بگذارد ولی صحبت ما در این است که این ذهن ما از خارج برداشت کرده است؛ یعنی یک سبزی را در خارج دیده است و یک قرمزی را هم این طرف دیده است، که اینها محصور بین حاصرین هستند؛ این سبزی و شروع حرکت از اول روز دوشنبه بیست و دوم ربیع شروع شده است و روز بیست و دوم جمادی الاول هم به قرمزی و تکامل رسیده است، پس این محصور بین حاصرین است. حالا ما از شما سؤال میکنیم که این سیب چند رنگ عوض کرده است؟
