بررسی سه نظریّه در مورد حقیقت جسم و مادّه

بنابراین ما به اینکه شما این کمّ را غیرمتناهی می‌دانید کاری نداریم، بلکه می‌خواهیم بدانیم که این مورچه چه‌کار می‌کند؟! سریع یا بطی به انتهاء خواهد رسید. شما اصلاً کمّ خارجی را لایتناهیِ بالفعل هم فرض بکنید، ما اصلاً به این کمّ خارجی کاری نداریم، ما می‌خواهیم ببینیم این مورچه چه ماهیتی از او سر می‌زند و این حرکت چیست؟ این حرکت چه ارتباطی با این کم خارجی دارد؟ ما می‌گوییم که اصلاً حرکت هیچ ارتباطی با این کمّ خارجی ندارد و این دارد برای خودش یک کار می‌کند و این هم برای خودش یک وجودی دارد. کاری که این دارد انجام می‌دهد عبارت است از یک واحد سیّال کشش‌داری که یک مبدأ و منتهایی دارد که در نتیجه به منتها خواهد رسید.

کیفیت تقسیم کمّ در ذهن و خارج

تلمیذ: ما چون اجزاء غیرمتناهی را می‌توانیم تصوّر کنیم پس تقسیمات لا یتناهی هم داریم.

استاد: تقسیمی که راجع به کمّ هست همان تجزیه‌ای است که ما راجع به مادّه می‌کنیم، همان تقسیمی است که راجع به حرکت می‌کنیم، همان تقسیمی است که راجع به زمان می‌کنیم، همه یکی هستند. الآن در خارج این کمّ تقسیم شده است یا نه؟ تقسیم نشده است و اگر بخواهید تقسیم بکنید تازه در آنجا یک کمّ درست می‌شود که اگر آن را هم تقسیم بکنید یک کمّ دیگر درست می‌شود، تا قیامت هم تقسیم بکنید همین است. هرچه که شما تقسیم بکنید باز محدودیت فعلی دارید نه لایتناهای فعلی.

بله، شما در ذهنتان می‌توانید به لا یتناهی تقسیم بکنید یعنی نه اینکه تازه تقسیم کردید شد نه، هر تقسیمی که بکنید باز یتناهی است، همین قدر ذهن شما به‌طور ابهام و اجمال می‌تواند بگوید که این قابل قسمت به بی‌نهایت است. اما اگر شما در ذهنتان این تقسیم را تا روز قیامت هم بیاورید باز در آنجا محدود است. مگر غیر از این است؟! آیا شما در ذهنتان می‌توانید لا یتناهی تقسیم بکنید؟ نمی‌توانید که لا یتناهی تقسیم بکنید بلکه فقط ذهن شما می‌تواند به صورت ابهام و اجمال ادراک بکند که تا هر کجا جلو بروید این امتداد دارد. اما به هر نقطه که برسید، باز آن چیزی که در خارج است و فعلیّت دارد متناهی می‌شود. پس ما در خارج کمّ داریم و این کمّ یک عرضی است که در خارج بر موضوع می‌آید. مثلاً موضوع ما کتاب است که کمّ و سطح و حجم دارد ولی آیا در خارج تقسیم شده است؟ خیر.