بررسی انقسام نامتناهی کم و حرکت در فلسفه اسلامی

اگر قابل گسترش نیست پس تقسیم اولیّه هم محال است. درحالی‌که شما تقسیم می‌کنید و این شیء را دو نصف می‌کنید. پس اگر توانستید یک امر واحد را تقسیم بکنید این تقسیم باید بتواند در مرحله دوم هم انجام بشود. اگر در مرحله دوم توانستید تقسیم کنید باز در مرحله سوم هم باید بتوانید انجام بدهید. و همین‌طور تا به بی‌نهایت جلو بروید. و اینکه ما نمی‌توانیم در خارج تقسیم بکنیم یک مطلب دیگر است. بالاخره امکان ذاتی در خارج دارد و امکان ذاتی هم کفایت می‌کند دارد.

تلمیذ: حقیقت این شیء خارجی به صورت واحد واحد و جزء جزء نیست تا که تقسیم بشود. یعنی شیء خارجی به‌صورت واحد است و اگر واحد باشد که دیگر قابل تقسیم نیست!

استاد: شما بگو واحد نیست یا واحد است، صد واحد است، هزار واحد است. بالأخره ما در واحد و غیر واحدش کاری نداریم بلکه ما به یک شیء خارجی کار داریم که تقسیم شده است یا نشده است؟ در این‌صورت مطلب تمام شد. در واقع ما کمّ یک شیء را تقسیم می‌کنیم، خودش را که تقسیم نمی‌کنیم. خود شیء سر جایش هست و ما می‌آییم کمّ آن را تقسیم می‌کنیم؛ این کَمّ الآن دوازده سانت است بعد از تقسیم دوتا شش سانت شد، دوباره همین را به دو قسمت تقسیم می‌کنیم، بعد همان را به دو قسمت دیگر تقسیم می‌کنیم و...

اگر عقل شما توانست کمّ این صفحه را به دو قسمت تقسیم بکند پس عقل می‌گوید که به چهارتا هم می‌شود، به پنج‌تا هم می‌شود، به ده تا هم می‌شود و همین‌طور جلو بروید، هیچ حدّ یقفی ندارد گرچه شما در خارج نتوانید تقسیم بکنید.

پس ما در نامتناهی بودن شکال نداریم، صحبت و اشکال در این است که در حرکت و در کمّ غیرقارّالذات برای شدن یعنی برای وصول به یک نقطۀ بعدی، متحرِّک باید نامتناهی را طی بکند و طیّ نامتناهی با رسیدن به نقطۀ دیگر منافات دارد چون تناهی است که باعث می‌شود حد بخورد، درحالی‌که نامتناهی حد ندارد، لذا باید بگوییم که این ذرّه حد ندارد و در این‌صورت دیگر در اینجا نمی‌توانیم قائل به امر غیر نامتناهی بشویم. پس باید قائل به امر واحد سیّال کشش‌دار بشویم و وقتی که در اینجا قائل به امر واحد سیّال کشش‌دار شدیم، همین قضیّه را در تمام اجزاء عالم پیاده می‌کنیم؛ این رنگ واحد سیّال کشش‌دار است، این فرش واحد سیّال کشش‌دار است و...