بررسی دلیل چهارم و پنجم مصنف بر اصالةالوجود

و بیانُ هذا الوجه بحیثُ یدفع توهُّم المُصادرة بیان این وجه به‌طوری‌که توهّم مصادره ـ اگر قائلین به اصالةالماهیة بگویند که این مطالب بنابراین فرض است که شما وجود را اصل بدانید اما اگر ماهیّت را اصل بدانید دیگر بالکون از استواء خارج نشده‌اند ـ را دفع بکند أنَّه باتَّفاق الفریقین؛ «المهیّة من حیث هی لیست إلّا هی» به این نحوه است که به اتّفاق هر دو گروه اصالةالوجود و اصالةالماهیة ماهیّت به تنهایی چیزی نیست و فقط خودش است و کانت بذاتها متساویةُ النّسبة إلی الوجود و العدم یعنی نه موجود است و نه معدوم، و در ذات خودش متساوی النسبة به وجود و عدم است.

و لو کان الوجودُ اعتباریًّا، فما المُخرِجُ لها عن الإستواء؟ اگر وجود اعتباری باشد چه چیزی این ماهیّت را از استواء خارج می‌کند؟ و بِمَ صارت مُستحقّةً لِحمل «موجود»؟ و به چه جهت مستحق می‌شود که شما «موجودٌ» را بر آن حمل بکنید؟ فإنَّ ضمُّ معدومٍ إلی معدومٍ پس ضمیمه کردن وجود که یک امر معدوم و عدمی است به یک ماهیّتی که آن هم در خارج معدوم بوده است لایصیر مناط الموجودیَّة؛¹ مناط و ملاک برای موجودیّت نمی‌شود (و در این‌صورت ما باید دنبال مناط و ملاک دیگری بگردیم.

و قولُ الخصم اگر قائلین اصالةالماهیة به ما بگویند که «إنَّ الماهیَّة من حیث هی اگرچه ماهیّت و اِن کانت فی حدِّ الاستواء در حدّ استواء است إلّا أنَّها من حیثیَّة مکتسبة من الجاعل ولی وقتی که ارتباط به جاعل پیدا کرد و جاعل، عنایت به او کرد، افاضه به او کرد، ارتباط با او بر قرار کرد بعد الآنتساب إلیه بعد از این انتساب به جاعل صارت مصداقًا لحمل الموجود مصداق حمل «موجودٌ» می‌شود

ما به قائلین اصالةالماهیة می‌گوییم که بالأخره جاعل با این ماهیّت چه‌کار کرده است؟(چه آمپولی به آن فرو کرد؟!) همین‌طوری یک چیزی از دهانشان بیرون می‌آید و می‌گویند که انتساب به جاعل! بالأخره این انتساب به جاعل چیست؟ بالأخره جاعل یک کاری با این ماهیّت کرده است ولی آنها همین‌طور بدون دلیل می‌گویند که انتساب به جاعل پیدا کرد و «موجودٌ» حمل شد. در اینجا یک حرف بدون دلیل می‌زنند، لقلقله زبان که نیست باید دلیل داشته باشیم!