بررسی دلیل چهارم و پنجم مصنف بر اصالةالوجود

خالٍ عن التّحصیل این قول قائلین به اصالةالماهیة از تحصیل خالی است، إذ بعد الآنتساب اِن تَفاوتت حالها زیرا بعد از انتساب اگر حال ماهیّت تفاوت پیدا بکند، فما به التفاوتُ هو الوجود پس آنچه که به‌واسطۀ او تفاوت حاصل می‌شود وجود است، و ان تَحاشَی الخصم عن اسمه اگرچه خصم استنکاف بکند و نگوید وجود.و کانت تلک الإضافة إشراقیّةً لا مَقولیَّة درحالی‌که اضافۀ ما اشراقیّه است نه مقولیّه؛

درحالی‌که این اضافۀ ما، اضافه اشراقیّه است، نه‌اینکه یک شیء در خارج باشد و یک شیء دیگری هم باشد و بعد این دوتا با هم ارتباط داشته باشند. اضافه مقولیّه این است که هر دو موضوع در خارج موجود باشند؛ هم سقفی باشد و هم تحتی باشد و بعد بگویند که این فوقیّت و تحتیّت هستند. و اضافه اشراقیّه این است که فقط یک طرف، طرفِ نسبت است و موضوع در یک طرف متحقّق است و شیء دیگر با عنایت آن موضوع تحقّق پیدا می‌کند. پس اضافه اشراقیّه یک طرف می‌خواهد ولی اضافه مقولیّه دو طرف می‌خواهد.

ایشان می‌گویند که اضافه در اینجا اضافه اشراقیّه است؛ یک طرف دارد، دو طرف ندارد تا شما بگویید که ماهیّت بوده است و انتساب به جاعل هم از آن طرف بوده است و بعد بین این دو ارتباط و تماس برقرار شده است مثل تلفن که در آن بین دو طرف تماس برقرار می‌شود. نه، به‌این‌صورت نیست چون اصلاً ماهیّتی در خارج نبوده است.

لأنَّها اعتباریَّة زیرا اضافۀ مقولیّه اعتباری است کالوجود الاعتباریَّ و مثل وجودِ اعتباری می‌ماند و إن لم تتفاوت و اگر با انتساب به جاعل باز حال ماهیّت تفاوت پیدا نکرد، و مع هذا کانت مستحِقَّة لحمل «موجود» لزم الانقلاب و درعین‌حال شما توانستید که «موجودٌ» را بر او حمل کنید، انقلاب لازم می‌آید. یعنی یک امری که از نظر وجود و عدم مساوی بود یک دفعه برگردد و موجود بشود، این انقلاب است و محال؛ و إن لم تستحِق کانت باقیةً علی الاستواء، هذا خلف؛