دلیل سوم و چهارم اشتراک معنوی وجود

تلمیذ: می‌گوییم که همۀ اینها مختصّ به حقّ است. یعنی بنابراین است که عالمیّت و رزاقیّت و... در خداوند با عالمیّت و رازقیّت و... در ما فرق می‌کنند.

استاد: اختصاص به حقّ داشتن غیر از مسئلۀ انتزاعی است که ما می‌کنیم! صفت عالِم اختصاص به حقّ دارد یعنی مال خود حقّ است. و بر فرض با عالمیّت ما هم فرق می‌کند و ما هم این را قبول داریم ولی بالأخره اثبات این قضیّه برعهدۀ ما است یا نه؟

تلمیذ: بله، ما می‌خواهیم آن را اثبات بکنیم.

استاد: مطلب همین است. حالا سراغ اثبات می‌آییم؛ آیا در اثبات، تصویر ذهنی هست یا نه؟

تلمیذ: بله!

استاد: حالاکه اثبات هست آیا ذهن باید یک موضوعی را در نظرِ بگیرید و بعد یک صفتی را برایش اثبات بکند یا نه؟

تلمیذ: بله!

استاد: آن موضوعی را که ذهن در ذات حقّ در نظرِ می‌گیرد چه چیزی است؟

تلمیذ: به آن موضوع وجود می‌گوئیم.

استاد: حالا سر وجود آمدیم. این وجود که ما می‌خواهیم عالمیّت را به آن بار بکنیم؛ اگر بعد از اثبات وجود آمدیم و گفتیم که اصلاً خدا عالِم نیست و خدا به جای عالِم مثلاً قادر است، یا اینکه یک صفتی را به خدا بار می‌کنیم و بعد متوجّه می‌شویم که این صفت اشتباه است و صفت دیگری را به او بار می‌کنیم. مثلاً خیال می‌کنیم که خدا واجب بالذات است ولی بعد می‌گوئیم که من‌باب‌مثال خدا واجب بالغیر است و امثال‌ذلک این همه اوصاف سلبیّه و اوصاف ثبوتیّه که اثبات می‌کنیم.

در تمام این ردّ و بدل کردن‌ها که ما یک موضوعی را در ذهن سفت نگه داشته‌ایم و بعد آن را این‌طرف و آن‌طرف می‌کنیم چرا خود اصل وجود، این‌طرف و آن‌طرف نمی‌شود؟ چرا آن چیزی که در ذهن ما است این‌طرف و آن‌طرف نمی‌شود؟ چرا صفات را این‌طرف و آن‌طرف می‌کنیم ولی خود او این‌طرف و آن‌طرف نمی‌شود؟ یعنی محو و اثبات در خود او نیست، خود او یک امر ثابتِ مفروغ است.