صرف الوجود بودن حق تعالیٰ

توضیح عبارت «أبو الأکوان بفاعلیّته و أمّ الإمکان بقابلیّته»

تلمیذ: در مورد حضرت زهرا سلام الله علیها داریم که واسطۀ در خلقت پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم هستند؟

استاد: نه، در اینجا اگر وجود نورانی را در نظر بگیریم یک‌طور است، و اگر وجود جسمانی را در نظرِ بگیریم یک‌طور دیگری است. یک شخصی راجع به حضرت زهرا سلام الله علیها صحبت کرده بود و گفته بود که حضرت زهرا سلام الله علیها وجودش واسطۀ بین نبوّت و بین ولایت است؛ چون وسط آنها راه می‌رفته است! اگر وسط راه می‌رفتند به‌خاطر محافظت بوده است، به‌خاطر این بوده که پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم از جلو و امیرالمؤمنین علیه السّلام از عقب، این زن را در سِتار خودشان حفظ کنند؛ نه‌اینکه شما از این قضیّه استفاده کنید که پس حضرت زهرا سلام الله علیها بر پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم تقدّم دارد! بله، دربارۀ امیرالمؤمنین علیه السّلام در آیه ﴿أَنفُسَنَا﴾¹ است، و نفس همیشه مقدّم است؛ پس امیرالمؤمنین علیه السّلام بر حضرت زهرا سلام الله علیها مقدّم هستند.

بله، در روایت داریم که وجود حضرت زهرا سلام الله علیها وجودِ ناسوتی اشیاء است؛² یعنی وجودِ خلقی است نه وجود ربّی. در وجود ربّی، پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم «أبو الأکوان بفاعلیّته» است، اما در وجود خلقی واسطۀ در این وجود، وجودِ حضرت زهرا سلام الله علیها است که مرحلۀ قابلیّت است؛ لذا «أمّ الإمکان بقابلیّته»؛³ منظور از مرحلۀ قابلیّت، همان مقامِ حضرت زهرا سلام الله علیها است و همۀ این توجیهاتی که این افراد گفته‌اند، توجیهات «بما لا یرضیٰ صاحبه» است.

إمّا عین ذلک الوجود المعلول (فَسَابَقٌ)، هو وجود المعروض (مَعَ لاَحِقٍ)، هو الوجود العارض (قَدِ إتَّحَدَ) یا عین آن وجود معلول است که در این‌صورت وجود سابق که وجود معروض است با وجود لاحق که وجود عارض است یکی می‌شوند؛فیلزم تقدُّم الشیء علی نفسه؛⁴ پس لازم می‌آید که شیء بر خودش مقدّم باشد و دور پیش آید.

و إمّا غیر ذلک الوجود المعلول و یا وجودی که ملاک تقدّم بوده است غیر از آن وجودی است که معلول می‌باشد،