وحدتِ حقیقت وجود و عقیدۀ فهلویّون دربارۀ وجود

(الْفَهْلَوِیُّونَ) من الحکماء ـ و الفهلویّ مُعَرَّبُ «الپهلویّ» ـ (الْوُجُودُ عِنْدَهُمْ¹ حَقِیقَةٌ ذَاتُ)، أی صاحبة (تَشَکُّکٍ تَعُمُّ * مَراتبًا) ـ مفعول تعمُّ وجود نزد فهلویّون از حکماء ـ فهلوی معرّب پهلوی می‌باشد ـ یک ذات و حقیقت مشکّکه است. این ذات، عمومیّت دارد و مراتبی را از نظر غنا و فقر دربرمی‌گیرد مراتب، مفعول «تَعُمّ» است. ـ (غِنًی وَ فَقرًا) علی سبیل التّمثیل، فکذا شدّةً و ضعفًا، و تقدُّمًا و تأخُّرًا و غیر ذلک و ذکرِ غنا و فقر برای مراتب از جهت ذکر تمثیل است و لذا وجود همین‌طور مراتبی از نظر شدّت و ضعف، تقدّم و تأخّر، اوّلیّت واولویّت، نقص و کمال، استعداد و فعلیّت و امثال‌ذلک را هم دربرمی‌گیرد.

(تَخْتَلِفُ * کَالنُّورِ) و این مراتب مانند مراتب نور مختلف هستند. یعنی أنّ النُّور الحقیقیَّ الّذی هو حقیقة الوجود و منظور از نور، نور حقیقی است که همان حقیقت وجود است،

چون به‌واسطۀ حقیقت وجود است که ماهیّات مظلمه بروز و ظهور پیدا می‌کنند. و به‌واسطۀ وجود است که ماهیّت از مرحلۀ استواء بیرون می‌آید و قدم به عرصۀ اعیان می‌گذارد.

إذ النُّور هو «الظّاهِرُ بذاته، المُظهِرُ لغیره». زیرا نور ظاهرِ بذاته است و غیرش را روشن می‌کند، 

یعنی هویّت و انّیّت اوّلاً برای خود وجود است، موجودیّت در وهلۀ اول به وجود برمی‌گردد و بعد به ماهیّات!

و هذا خاصیَّة حقیقة الوجود و این خاصیّت حقیقت وجود است؛ 

لکونها ظاهِرةٌ بذاتها مظهِرةٌ لغیرها زیرا وجود ظاهر بذاته است، یعنی وجود خودش هست، 

الّذی هو مهیّات سماوات الأرواح و أراضی الأشباح و مُظهِر غیر خودش که همان ماهیّات سماواتِ ارواح و اراضی اشباح است می‌باشد؛ 

سماوات ارواح یعنی همان عوالم عقول و مجرّدات و اراضی اشباح یعنی عوالم نفوس و طبع.

کالنّور الحسِّیِّ مثل نور حسّی 

منظور از نور حسّی مانند همین نور چراغی است که می‌بینیم

الّذی هو أیضًا طبیعةٌ مشکَّکةٌ ذات مراتب متفاوتهٌ،که او نیز طبیعت مشکّکه‌ای است که دارای مراتب متفاوت است 

همان‌طور که نور یک واتی داریم، نور صد واتی و هزار واتی هم داریم.