وحدتِ حقیقت وجود و عقیدۀ فهلویّون دربارۀ وجود

یعنی همین شیئی که متقدّم است، مؤخّر باشد. یعنی این عروض از او برداشته بشود و تأخّر بر او عارض بشود. و این غلط است چون در این‌صورت انقلاب پیدا می‌شود.پدری که تا حالا مقدّم بر پسر بود، یک‌دفعه بعد از پسر قرار بگیرد، این امکان ندارد. درحالتی‌که امکان دارد که این سفیدی که عارض بر این کتاب است برداشته بشود و به جایش سیاهی بیاید؛ چون کتاب، کتاب است، حالا کتاب سیاه است یا کتاب قرمز است یا کتاب سبز است.

اما تقدّم در یک شیئی که متقدّم است، ذاتی آن است؛ یعنی خود آن مرتبۀ از وجود، این مرتبه را اقتضاء می‌کند، نه‌اینکه تقدّم به او عارض شده باشد. چون اگر عارض شده باشد، ما می‌توانیم آن عارض را برداریم و به جای آن، یک عارض دیگر بگذاریم و بگوییم که این متقدّم، مؤخّر است؛ این پدر تا الآن مقدّم بود، حالا جایش را با پسر عوض می‌کند؛ یعنی شنبه با یک‌شنبه جایشان را عوض کنند. در این‌صورت دیگر انقلاب می‌شود.

و الحال أنّ جواز تأخُّره مساوق جواز الانقلاب، بل عینه جواز تأخّرِ این وجود مساوق با جواز انقلاب است، بلکه عینِ انقلاب است و إن لم یعتبر فی أصل الحقیقة، و کذا التأخیر للوجود المتأخّر؛¹. اگرچه خود این تقدّم در اصلِ حقیقت وجود معتبر نیست؛ یعنی ما تقدّم را از وجود انتزاع می‌کنیم، نه‌اینکه در خودِ حقیقت وجود، تقدّم معتبر است، به نحوی که اگر تقدّم نباشد، وجودی در کار نیست.

و تأخّر برای وجودِ متأخّر همین‌طور است؛ یعنی تأخّر نه جزء مقوّم است و نه عارض بر آن.

اللَهمّ صلّ علی محمد و آل محمد