بررسی اقوال مختلف در مسئله وحدت وجود و موجود

چکیده مطالب در مسئله وحدت و کثرت وجود

مرحوم حاجی در اینجا دارند بحث را جمع می‌کنند، پس می‌گویند که ما در اینجا چند مکتب را برای شما بیان کردیم:

یک گروه قائل به حصص بودند که متکلّمین هستند، یک گروه قائل به افراد متخالف بودند که حکمای مشّائین هستند، یک گروه هم قائل به مراتب تشکیکی بودند که فهلویّون هستند. 

و المراتب الخارجیَّة علی مذهب الفهلویّین¹ کمراتب الأنوار المتفاوته و مراتب خارجیّه بنا بر مذهب فهلویّون مثل مراتب انوار هستند که این مراتب انوار تفاوت دارند.کما فی النّظم؛² همان‌طوری‌که در نظم آوردیم.و قد أشرنا فی هذا البیت إلی قولین: ما در این بیت به دو قول اشاره کردیم:

أحدهما المذهب المنسوب إلی اذواق المتألّهین³ قول اول: مذهبی است که منسوب به ذوق‌المتألّهین است 

که اول قول آنها را بیان می‌کنند که اینها چه چیزی گفته‌اند، و بعد آن قولی که در آن یک مقدار را از اینها گرفته است و یک مقداری هم خودشان به آن اضافه کرده‌اند را بیان می‌کنند. 

القائلین بوحدة الوجود و کثرة الموجود که قائل به وحدت وجود و کثرت موجود هستند. بمعنی المنسوب إلی الوجود و مقصود از موجود منسوب به وجود است.

اینها گفته‌اند: آن چیزی که نسبت به وجود دارد، زیاد است اما حقیقت او حقیقت واحده‌ای است. یعنی در اینجا شبکاتی است که آن شبکات نسبت به وجود دارند، اما حقیقت آن شبکات حقیقت واحده‌ای است. این حرف خیلی خوبی است و کجای این حرف، بد است؟!

حالا مرحوم حاجی از یک راه دیگری اشکال می‌کنند 

فإنّهم قالوا: ایشان این‌طور فرموده‌اند:حقیقة الوجود قائمة ٌبذاتها، حقیقت وجود به ذات خودش قائم است؛

یعنی قائم به شیء دیگری غیر از ذاتش نیست، یعنی معلول نیست و قیامش، قیام ذاتی است؛ یعنی قیّومیّت او، قیّومیّت ذاتی است نه غیری! 

و هی واحدة و حقیقت وجود، واحد است و لا تکثُّر فیها تکثّری در آن حقیقت واحده بوجه من الوجوه، به‌هیچ‌وجه وجود ندارد. و إنَّما التکثُّر فی المهیّات و تکثّر در ماهیّاتی است المنسوبة الی الوجود. که منسوب به وجود هستند. و لیس للوجود قیام بالمهیَّات و عروض لها.و وجود، قائم به ماهیّات و عارض بر ماهیّات نیست