بررسی اقوال مختلف در مسئله وحدت وجود و موجود

که اگر ماهیّت نباشد، وجودی هم نباشد؛ یعنی وجود، معلولِ ماهیّت باشد و عروض به ماهیّت داشته باشد.

عدم دلالت اطلاق موجود بر ماهیّت، بر استقلال آن 

و إطلاق الموجود علی تلک الحقیقة و اینکه شما موجود را بر این حقیقت وجود اطلاق می‌کنید، بمعنی أنّها نفس الوجود به معنای این است که باید اوّلاً و بالذّات این موجود را به این وجود حمل بکنید ، و علی المهیّات و حمل آن بر ماهیّات ثانیاً و بالعرض است.بمعنی أنّها المنسوبة إلی الوجود و اطلاق موجود بر ماهیّات به معنای این است که این ماهیّات، منسوب به وجود هستند، مثل المُشمِس و اللَّابِن و التَّامِر و نحوها؛¹ مثل مُشمِس و لابِن و تامِر و امثال اینها.

مُشمِس و لابن و تامر حقایقی هستند که لفظ و معنا در آنها تناسب دارند؛ مثلاً شیر فروش، خرمافروش، روشنایی روز. ولی این به این معنا نیست که خود فرد، شیر شده باشد! نه، آن شخص شیر می‌فروشد؛ یعنی یک سطل شیر دستش می‌گیرد و شیر می‌فروشد، و به همین خاطر ما الآن اسم شیر را روی او گذاشته‌ایم و به او شیر فروش می‌گوییم، نه‌اینکه خودش شیر است. در اینجا چون یک انتسابی بین این فرد و شیر برقرار شده است، لذا در اسم این فرد هم از آن «ل» و «ب» و «ن» آمده است.

تامر، خرمافروش یعنی شخصی که انتساب به خرما دارد، نه‌اینکه هیکل آن شخص، خرما است. و الاّ این شخص، چشم و گوش و ابرو و گوشت و... است اما خرما عبارت است از یک میوۀ خاصّ و شیرین و...!

پس اینکه شما الآن می‌گویید: خرما فروش، و خرما را در تعریف این شخص می‌آورید و آن را در این وصفِ عنوانی مطرح می‌کنید و می‌گویید که تامر آمد؛ یعنی اینکه شما «ت»، «م» و «ر» را برای او می‌آورید، به لحاظ این است که این شخص با خرما ارتباط دارد و الاّ به این معنا نیست که هیکل این فرد خرما است.