اختلاف نظر مرحوم سبزواری با ذوق المتالهین در حقیقت وجود

و مرادهم بحصصه و مراد اینها از حصصِ وجود ـ که حصص عبارت است از مفهوم کلّی ـ التجلّیات التّی لاتستلزم تکثُّرًا فی المتجلّیٰ تجلیّاتی است که تکثّری را در مُتجلّیٰ و مظاهر به وجود نمی‌آورد، إلّا فی النّسب مگر اینکه همین‌طور نسبت اضافه بشود،

یعنی انتساب زیاد است اما آن چیزی که در خارج است واحد است و زیاد نیست

کما قالوا. همان‌طوری که فرموده‌اند: «لا تکثّر فی مفهوم الوجود إلّا بمجرّد عارض الإضافة» تکثّری در مفهوم وجود نیست، مگر به مجرّد اینکه شما این مفهوم وجود را به یک‌یک ماهیّات اضافه بکنید؛

وجودِ بقر، وجودِ غنم، وجودِ انسان. فقط اضافه باعث تکثّر می‌شود و الاّ حقیقیت یکی است و ده تا نیست.

و کما أنّ الحصّة نفس ذلک المفهوم الواحد و همان‌طوری که حصّه، نفسِ مفهوم واحد است، مع اضافة الی خصوصیّة داخلة با اضافۀ به خصوصیّتی که داخل در این مفهوم است بما هی اضافة از نقطه‌نظر انتساب یعنی به عنوان موجود مضاف لحاظ می‌شود لا بما هی مستقلّة فی اللحاظ نه اینکه آن خصوصیّت مستقلّ در لحاظ است؛

اگر خصوصیّت قید باشد استقلالی ندارد، چون خصوصیّت هیچ چیزی نیست. ولی در حصّه، انتساب به این مطلب، خودش قید برای این مفهوم می‌شود.

لانّها تصیر طرفًا چون خود آن خصوصیّت در این موقع که مستقل در نظر گرفته می‌شود طرف برای اضافه قرار می‌گیرد، هذا خلف و این خلاف فرض و باطل است کذلک معنونها همین‌طور مُعنوَن این مفهوم و حصّه یعنی اینکه حصّه به‌واسطۀ این خصوصیّت، عنوان پیدا کرده است أعنی الحصّة الحقیقیّة الّتی هی نفس حقیقة الوجود حصّۀ حقیقیّه‌ای است که نفسِ حقیقت وجود است، مع اضافة اشراقیّة و تجلّ ذاتی به‌اضافۀ اشراقیّه و تجلّی ذاتی، بما هی ربطٌ محض به نحوی که آن اضافۀ اشراقیّه ربط محض است نه اینکه مضافی در خارج وجود داشته باشد و بعد اضافه ایجاد بشود، بحیث لایخلو فی اللحاظ عن الحقیقة؛ ¹بلکه به‌طوری‌که در وقت لحاظ از حقیقت وجود خالی نباشد، که ما خود آن حقیقت را امتثال کرده باشیم.