بررسی مسئلۀ وحدت حقیقت وجود در مصادر اسلامی (1)

استاد: بله، در واقع فقط یک وحدت است و خدا در اینجا با همان معنایی که در اذهان است، آن وحدت را اثبات کرده است.

تلمیذ: آیا می‌توانیم آیۀ ششم سورۀ احزاب ﴿ٱلنَّبِيُّ أَوۡلَىٰ بِٱلۡمُؤۡمِنِينَ مِنۡ أَنفُسِهِمۡ﴾¹ را هم به همین معنا بگیریم؟

استاد: اگر ما در ﴿ٱلنَّبِيُّ أَوۡلَىٰ بِٱلۡمُؤۡمِنِينَ﴾؛ بحث ولایت تشریعی را به ولایت تکوینی برگردانیم، آن هم به همین معنا برمی‌گردد؛ چون پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم صادر اول و علّت برای همۀ موجودات است.

تلمیذ: آیا از بعضی قضایا که دلالت مستقیم بر وحدت وجود ندارند هم می‌توان برای اثبات این مطلب استفاده کرد؟!

استاد: بالأخره چون جای توجیه در آنها وجود دارد، ما باید مطالبی را مطرح بکنیم که جای تشکیک نداشته باشند. یکی از آن آیات که ان‌شاءالله راجع به آن بحث می‌کنیم آیۀ ﴿مَا يَكُونُ مِن نَّجۡوَىٰ ثَلَٰثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمۡ وَلَا خَمۡسَةٍ إِلَّا هُوَ سَادِسُهُمۡ وَلَآ أَدۡنَىٰ مِن ذَٰلِكَ وَلَآ أَكۡثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمۡ أَيۡنَ مَا كَانُواْ ثُمَّ يُنَبِّئُهُم بِمَا عَمِلُواْ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ﴾² است، که یکی از بهترین آیاتی است که دلالت بر مسئلۀ وحدت حقیقت می‌کند. و آیۀ ﴿هُوَ ٱلۡأَوَّلُ وَٱلۡأٓخِرُ وَٱلظَّٰهِرُ وَٱلۡبَاطِنُ وَهُوَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٌ﴾،³ آیات سورۀ حشر،⁴ سورۀ قل هو الله احد و آن صمدی که در آنجا داریم⁵ و روایت امام سجاد علیه السّلام راجع به اینها⁶ و... که ان‌شاءالله تا هرجا که وقت و فرصت بشود صحبت می‌کنیم.⁷

اللَهمّ صلّ علی محمد و آل محمد