بررسی مسئلۀ وحدت حقیقت وجود در مصادر اسلامی (2)

پس لازمۀ رتبه، حفظِ ضروریّات و ذاتی آن رتبه ـ که همان شمارش عددی است ـ می‌باشد. روی این حساب، صحبت در این است که وحدتی که خداوند متعال در اینجا برای خودش لحاظ کرده است و عددی که برای خودش آورده است که می‌گوید: «من هم چهار هستم و هم در عین چهار بودن، پنج هستم و هم در عین پنج بودن، دو هستم»، این چه عددی است و در اینجا چه مرتبه‌ای از مراتب باید لحاظ شود تا آن مرتبه با اختلاف اعداد جمع شود و وفق بیابد؟ در اینجا چه وحدتی است؟

به‌طور مسلّم در اینجا کثرت نیست؛ چون ذات پروردگار واحد است و کثرت در او معنا ندارد تا اینکه کثرت او به مراتب مختلف، تعدّد پیدا کرده باشد و بر اساس هر مرتبه یک شماره و نمره بگیرد! تا بگوییم که نمره و شمارۀ او در اینجا دو است، بعد سه است، و بعد یک است و....

ذات پروردگار واحد است و وقتی که آن ذات، واحد شد، این وحدتی که در اینجا زائیدۀ ذات او است، می‌شود وحدت حقّۀ حقیقیّه. وحدت حقّۀ حقیقیّه، وحدتی است که دیگر دو ندارد؛ یعنی وحدتی است که با همۀ وحدات می‌سازد و با انتزاع رتبه از آن وحدت، آن رتبه حدّ نمی‌خورد و مَیزی بین آن رتبه و رتبه‌های دیگر واقع نمی‌شود تا به‌واسطۀ آن رتبه، اختلاف در مرتبه پیدا شود.

کیفیت ادراک تشکیک در وجود در نفس

من‌باب‌مثال کسانی که قائل به تشکیک در مرتبۀ وجود هستند می‌گویند که اگر ما یک نوری داشته باشیم که مانند نور خورشید قوی باشد، و نور دیگری هم داشته باشیم مثل نور چراغ؛ این اختلاف در رتبۀ نوریّه باعث تعدّد نَیّر می‌شود. یعنی چون نیّر در اینجا متفاوت است، آن مرئی ـ که همان نور به مراتب تشکیکیّه خود باشد ـ هم تفاوت پیدا کرده است.

حالا اگر ما در اینجا برای نور یک مرحله و مرتبه بیشتر نداشتیم، دیگر اختلافی بین مراتب نیست. وقتی که شما به خود سطح خورشید نگاه می‌کنید، دیگر در آنجا اختلاف نمی‌بینید. بله، وقتی که به سطح زمین نگاه می‌کنید، یک مرحله از شدّت نوریّه را می‌بینید، و وقتی که هزار فرسخ بالاتر از سطح زمین می‌روید، در آنجا اگر یک سطحی داشته باشیم که نور به آن سطح بخورد، می‌بینیم که شدّت نوریّۀ آن سطح اقوای از شدّت نوریّۀ در سطح زمین است.