بررسی مسئلۀ وحدت حقیقت وجود در مصادر اسلامی (3)

پس خیال نکنید که این مرآت برای شما استقلالی دارد و این مَظهَر برای شما مستقل است و در حدود ماهوی، تامّ و تمام می‌باشد؛ چون برگشت حدود ماهوی این مرآت، باز به همان حقیقت وجودی است که در آن قرار داده شده است و آن حقیقتِ وجود، از اول با این مَظهَر بوده است و الآن هم با این مَظهَر است و تا آخر هم با آن مَظهَر خواهد بود، بدون اینکه ما نهایتی برای این، تصوّر بکنیم؛ یعنی نهایتی برایش تصوّر ندارد. نهایتش همان معنای مظهریّت او است؛ یعنی وقتی که این شیء مظهریّت پیدا می‌کند، مسئله تمام می‌شود، یعنی دیگر این یک شیئی است که در عالَم، وجود و تحقّق دارد.

خیال نکنید که حدودش تمام شد، بلکه این شیء با اینکه مَظهَر و مرآت و نمایندۀ آن وجود است، برگشتش در آخر قضیّه باز به همان نور وجود است، به‌نحوی که اگر آن وجودِ منبسط را از این بگیرند، برای این، آخریّت متحقّق می‌شود؛ یعنی آخریّتِ این باز همان وجودِ منبسط است. این معنای آخریّت است.

حکایت تعیّنات عالَم، از وجودِ منبسط

تلمیذ: با این بیانی که در معنای آیه فرمودید؛ یعنی خودِ هر مَظهَری هم حقّ است؟

استاد: خود این هم می‌شود حقّ؛ منتها وقتی که تعیّن دارد، مظهریّت را نشان می‌دهد و اگر تعیّن را از او بگیرند، دیگر خودِ وجودِ حقّ است و اصلاً مظهریّتی هم ندارد.

اگر شما قبل از اینکه به وجودِ حقّ نگاه بکنید به این مَظهَر نگاه کنید، می‌بینید که این برای خودش در عالَم یک استقلال و کبکبه‌ای دارد و یک أنا الحقّی برای خودش در اینجا می‌زند و می‌گوید که ما هم مثل بقیّۀ تعیّنات هستیم و اثر داریم.

ولی اگر بخواهیم به آن وجودِ منبسط نگاه کنیم، می‌بینیم که تمام این مظهریّتی که الآن این نشان می‌دهد، حکایت از آن عکس رخ یار می‌کند که یک مرتبه، تعیّن و تجلّی پیدا کرده است و به‌همان یک مرتبه تمام عوالم را در خودش جای داده است.