وحدت شخصیّه و نوعیّۀ وجود

در عرفات شعر شیخ شبستری می‌خواندیم. یکی می‌گفت که اینجا می‌گویند دعا و این چیزها باید بخوانیم؟! گفتم ما شعر می‌خوانیم، دعایش را تو برو بخوان!

مطلبی که من خدمتتان عرض می‌کنم هم همین است؛ یعنی یکی اهل دعا است، یکی اهل شعر است، یکی اهل گریه است، یکی اهل خنده است. یعنی هر کسی یک قِسمی است و یک حالی دارد، و با این‌وجود هر کدام در مظهریّت خودشان مَظهَر هستند؛ یعنی نه این می‌تواند به آن اعتراض بکند و نه آن می‌تواند به این اعتراض بکند.

تفاوت میام عالم ذات با عالم اسما و صفات

تلمیذ: آیا اسماء و صفات که مرحلۀ خروج ذات از مقام خفاء هستند هم به ذات برمی‌گردند؟

استاد: بله فرقی نمی‌کند، آن هم به ذات برمی‌گردد و نشئت گرفتۀ از ذات است. ما عالَمی به اسمِ اسماء و صفات غیر از ذات نداریم و هرچه هست، ذات است.

الآن اوصاف شما اوصافی است که مختصّ به ذات شما است. ریشۀ اینها ذات است؛ یعنی از ذات بیرون می‌آیند، مثل میوه‌ای که از درخت و از شاخه بیرون می‌آید. این اوصاف ثمره‌های ذاتِ شما هستند؛ یعنی هر ذاتی یک تراوشاتی دارد که از آن، بیرون می‌آیند و مثل میوۀ درخت هستند. از درخت پرتقال، انجیر بیرون نمی‌آید؛ یعنی لازمه‌اش این است که میوه‌اش این‌طوری است، زرد است و نه شیرین است و نه ترش و...، و من‌باب‌مثال از درخت انجیر، بادمجان یا کدو بیرون نمی‌آید.¹

اللَهمّ صلّ علی محمد و آل محمد