اتحاد عاقل و معقول و عقل در نفس

وحدت نفس با منشأ خودش قول حکماء در بحثِ اتّحاد عقل و عاقل و معقول

حالا حکماء می‌فرمایند که قضیّه در بحث وجود ذهنی، در بحثِ اتّحاد عاقل و معقول این‌طور است؛ یعنی وقتی که نفس یک شیئی را در ذهن خودش درست می‌کند، نفس آن شیء را به خودش ضمیمه می‌کند و وحدت ایجاد می‌کند. ما دیگر در اینجا نفس و شیء نداریم بلکه نفس داریم و بس! پس آن شیء کجا رفت؟ آن صورت کجا رفت؟ من الآن صورت باران دیدم، صورت درخت دیدم، صورت حیوان دیدم، همۀ اینها کجا رفتند؟ می‌گویند که اینها دیگر نفس شدند و تمام شد! یعنی ما الآن یک صندوقچه و ذخیره‌ای نداریم که نفس، این صورت‌ها را در آن صندوق بریزد و در پیش خودش نگه دارد.

وقتی که دوربین عکّاسی عکس برمی‌دارد، یک فیلم داخل آن هست که عکس‌هایی را که برمی‌دارد در آن ذخیره می‌کند. دوباره عکس برمی‌دارد تا اینکه آن فیلم پر می‌شود و وقتی که فیلم پر شد درِ آن را باز می‌کنند و فیلم را از داخل آن درمی‌آورند. این دوربین الآن یک صندوق است اما نفس این‌طور نیست؛ لذا اگر شما این صندوق را درآوردید دیگر در دوربین هیچ چیزی نیست و خالی است. اما این صورت‌هایی که در ذهن شما هستند آیا از ذهن شما درمی‌آیند؟ ابداً درنمی‌آیند، یعنی نه‌تنها درنمی‌آیند و خارج نمی‌شوند بلکه شما اگر نسبت به آن صورت‌ها آگاه هم نباشید، یک دفعه به‌صورت ناخودآگاه در یک جا صورتی در ذهن شما می‌آید که می‌بینید این صورت مربوط به سی چهل سال قبل بوده است که به‌طورکلّی فراموش شده بود و اصلاً همه چیز از بین رفته بود! یک‌دفعه این صورت در ذهن شما می‌آید. اگر این صورت در شما نباشد که دوباره برنمی‌گردد، پس معلوم است که این در شما بوده است ولی شما اطلاع نداشتید، بعد یک‌دفعه این در ذهن شما پیدا می‌شود و این دلیل بر این است که نفس با آن صُوَر متّحد شده است.