جلسه ۵۳

«الموجودُ فی العین» یعنی موجودی که در عین خارجی تحقّق پیدا کرده است و تحقّقش تحقّق عینیّت است نه تحقّق ذهنیّت. این ماهیّت به‌صورت عین خارج تحقّق پیدا کرده است، ولی همین ماهیّت به‌صورت وجود ذهنی تحقّق پیدا می‌کند. پس ذهن ما ظرف نیست تا اینکه این وجود را در آن بیندازیم بلکه خود انشاء نفس، انشاء ذهن، خلاقیّت ذهن، علیّت ذهن و ایجاد ذهن ـ اسمش را هرچه می‌خواهید بگذارید ـ است که یک صورت درست می‌کند.

مراتب نفس بودنِ تمام عوالم

تلمیذ: می‌گویند ذهنِ انسان همان عالَم مثال است یعنی عالَم مثال در آن قرار دارد!

استاد: بنابراین حرف باید ذهن انسان یک ظرف باشد که عالَم مثال در آن است، شما آن عالَم را به من نشان بدهید تا بالأخره ما این را بفهمیم چون این قضیّه برای ما خیلی مشکل است که این چه عالَمی است؟! عالَمی را که ما در عالَم مادّه می‌گوییم بالأخره یک فضایی دارد مثلاً دو متر در دو متر که اسم این اطاق را عالَم می‌گذاریم و ما هم داخلش رفته‌ایم؛ یعنی حضرت‌عالی، این آقا، آن آقا و حقیرِ فقیر در همین‌جا هستیم، اسم این را عالَم می‌گذاریم که طول، عرض و بُعد دارد. حالا شما یک عالَم مثالی به من نشان بدهید که آن عالَم مثال، یک عالَمی باشد که این صُوَر در آن رفته باشند، یعنی خدا آن صُوَر را درمی‌آورد و دوباره در آن می‌ریزد که ما اسم آن را عالَم مثال می‌گذاریم!

مسئله این‌طور نیست، بلکه نفسِ صورت خودش عالَم است! حالا ان‌شاءالله بعداً می‌گوییم که عالَم مثال همان مراتب نفس است؛ عالَم مثال علیاء، مثال سُفلیٰ، ملکوت علیاء، ملکوت سُفلیٰ و جبروت، تمام اینها مراتب نفس هستند که هر کسی برای خودش یک عالَم مثالی دارد، یک عالَم برزخی دارد، یک عالَم ملکوتی دارد و هلمّ جرّا! یعنی همین‌طور شما هرچه بالا بروید تمام اینها مراتب خود نفس هستند، نه‌اینکه یک عالَمی است که نفس در آن می‌رود!