جلسه ۵۴

ان‌شاءالله بعداً در بحث علمِ ذات به ذات می‌گوییم که آیا در آنجا اصلاً علمی هست یا نیست؟ و اگر علم هست چه علمی‌است؟ آیا علم حصولی است یا حضوری؟ علم حضوری را می‌فرمایند که عبارت است از خود حضور ذات پیش ذات، حضور مُدرَک پیش مُدرِک، یعنی خود ذات به خودش آگاهی و اطلاع دارد. حالا آیا ما اسم این را علم بگذاریم یا چیز دیگری بگذاریم، ان‌شاءالله بحث در آنجا می‌آید و فعلاً مطالب را قاطی نکنیم!

به‌هرصورت از آنجایی که نفس ما علیّت برای تحقّق آلات و قوای خودش دارد، پس وقتی این نفس یک قوّه‌ای را از خودش به‌وجود و به‌ظهور می‌آورد خود او است که پایین آمده است، خود او است که الآن آمده است در این قضیّه تجلّی پیدا کرده است. خود او است، نه‌اینکه آن مسئله یک امری جدای از نفس بشود و ما اسم آن را قوّه و فعل بگذاریم و آن را در یک طرف بگذاریم، و اسم نفس را هم روی این بگذاریم و در آن طرف بگذاریم، و بعد هم بین نفس و بین این یک دیوار بکشیم که نفس این طرف دیوار بایستد و قوایش هم آن طرف دیوار بایستند؟!

توضیح مقام جامعیت نفس

شخصی یکی از همین افرادی که اهل تصرّفات بود و یک کارهایی می‌کرد را اذیّت و ناراحت کرده بود. وقتی این شخص از خانه خارج شده بود و در کوچه می‌رفت، آن فرد در خانه یک لگد زده بود و اینجا در کوچه به آن شخص خورد، حالا این خودش در خانه ایستاده است ولی این لگد را که زد، در کوچه که سی متر فاصله است به آن شخص خورد. پای آن فرد که دراز نشد یعنی افرادی که نگاه می‌کنند یک دفعه بینند که این آقا پایش دراز شد و یک پای سی متری خورد به آن شخصی که دارد در کوچه می‌رود. نه این‌طور نیست، بلکه این فرد یک فعلی از خودش در کوچه ایجاد کرد. حالا من این مثال را برای این گفتم که فعلِ این فرد جدای از او نیست گرچه ظاهر مثال خلاف آن چیزی است که من می‌خواهم بگویم، یعنی از نظر نگاه ظاهر می‌گوییم که آن فرد لگدش را از خودش جدا کرده است و در کوچه به آن شخص زده است، درحالی‌که مسئله این‌طور نیست. یعنی این‌طور نیست که بین نفس و بین قوا و افعالش فاصله باشد و نفس در این طرف جوی باشد و افعال در آن طرف جوی باشند، بلکه مقام وحدت در کثرت و لازمۀ جمعیّتی که نفس دارد این است که نفس درعین‌حال که خودش علّت است و به‌وجود می‌آورد و این قوا از خود نفس تراوش پیدا می‌کنند و دست دیگری در کار نیست، درعین‌حال این نفس یک قوّه و قدرتی غیر از این قوا هم دارد که بالا و مشرف بر همۀ این قوا است که همان قوّه جمعیّتی است که نفس دارد.