جلسه ۵۶

حالا ما می‌خواهیم بر این موجود خارجی اطلاع پیدا بکنیم که به چه نحو است؟ در اینجا ما باید به‌واسطۀ این آلت که خودش مادّی است اطلاع پیدا بکنیم. اگر منظور افرادی که می‌گویند نفس به‌واسطۀ آلت خودش یک صورتی را در آنجا خلق می‌کند و آلت در اینجا کاری انجام نمی‌دهد این است که به‌هیچ‌وجه من‌الوجوه آلت در اینجا دخالت ندارد بلکه نفس از دریچۀ آلت بدون اینکه آن آلت دخالت داشته باشد آن عمل را انجام می‌دهد، پس می‌گوییم که وجود و عدم آلت در اینجا چه فایده‌ای دارد؟ یعنی چه آلتی باشد و چه آلتی نباشد فرقی نمی‌کند!

ادراک صُوَر توسط نفس به‌وسیلۀ آلات

بله، این آلت که این صورت را برمی‌دارد با قوّۀ نفس برمی‌دارد و اگر نفسی در اینجا نباشد این شخص به گوسفندی می‌ماند که سرش را بریدیم؛ چشمش باز است ولی چیزی را نمی‌بیند و ادراک نمی‌کند، گوش دارد ولی نمی‌شنود؛ قبلاً وقتی صدایش می‌زدید فوراً دنبال شما می‌آمد ولی الآن هرچه در گوش گوسفند صدا بزنید باز همین‌طور نگاه می‌کند چون سرش را بریدید. قبلاً وقتی شما را می‌دید می‌پرید و سراغ شما می‌آمد ولی الآن هرچه داخل چشم‌هایش هم نگاه بکنید می‌بینید فایده ندارد؛ چون الآن چشم هست و همۀ اعضاء چشم هم سر جای خودشان درست هستند و از کار نیافتاده‌اند ولی نفسی وجود ندارد که بیاید این چشم را استخدام کند و به‌کار بگیرد و از آن استفاده بکند. بله، اگر در همین موقع که این مرده است یک نَفسی درون این گوسفند بیاید دوباره این چشم را به‌کار می‌گیرد، دوباره این گوش را به‌کار می‌گیرد. پس نفس است که این صُوَر را ادراک می‌کند منتها به‌وسیلۀ این آلاتی که دارد، آنها را به‌کار می‌گیرد و این کارها را انجام می‌دهد.

کیفیت تشکیل صورت مادّی در مغز

حالاکه این بینایی و چشم از یک هویّت و عین خارجی این صورت را منتقل می‌کند، سؤال می‌کنیم آیا واقعاً آن صورت جنبۀ مادّی دارد یا ندارد؟ بله، واقعاً جنبۀ مادّی دارد. یعنی واقعاً آن صورتی که در چشم و مغز ما رفته است جنبۀ مادّی دارد منتها نه جنبۀ مادّی که دو کیلو وزنش باشد بلکه جنبۀ مادّی به تناسب ادراک بَصَر دارد. واقعاً الآن صورتی در مغز من رفته است و من نمی‌توانم آن را هیچ کاری بکنم. این صورت به‌واسطۀ انعکاس نور آن صورت در چشم ایجاد می‌شود؛ این نور می‌رود و به مردمک می‌خورد، بعد مردمک آن را داخل شبکیّه تنظیم و متمرکز می‌کند. شبکیّه یک سلسلۀ آلتِ عصبی و پرده‌ای است که مثل صفحۀ دیسک می‌ماند و تمام سلول‌های عصبی در این شبکیّه قرار دارند. در اینجا دو سلول داریم؛ یک سلول استوانه‌ای داریم و یک سلول مخروطی، سلول استوانه‌ای برای اِبصار در شب است و سلول مخروطی برای اِبصار در روز است.