جلسه ۶۹

اخذ ذات در مشتق، نشان دهندۀ معنای متفاوت از مادّۀ اشتقاق

بنابراین، این معنای ضارب که به معنای انجام دهندۀ ضرب است را ما از این ذات بیرون می‌کشیم، پس انتزاع ذات از این ضارب و عالِم به‌خاطر لازمۀ ذاتی این مفهوم است، حالا شما اسم ذات را نمی‌خواهی بیاوری یک چیز دیگر بیاور، انجام دهنده بیاور، واجد بیاور، ما در اسم که مشاحه و مناقشه و اشکال نداریم. بالأخره این ذات یک لفظی است که حکایت از یک عین و ماهیّتی می‌کند که آن ماهیت همان معنای انجام دهنده، واجد و محقق است، همان معنایی است که آن معنا بالأخره جدای از مادّۀ اشتقاق است که این لفظ را برای همین‌خاطر آورده‌اند. ضارب یعنی ذاتٌ ثَبَتَ لَهُ الضَّرب، عالم یعنی ذاتٌ ثَبَتَ لَهُ العِلم، عادل یعنی ذاتٌ ثَبَتَ لَهُ العَدل و امثال‌ذلک. حالا اگر شما نمی‌خواهید اسم ذات را بیاورید یک چیز دیگر بیاور ما حرفی نداریم ولی بالأخره ما در مرکّب و مشتق چاره‌ای نداریم از اینکه در آن لفظ، یک معنای اضافی را جدای از آن معنای مشتق لحاظ بکنیم.

عدم امکان تصرّف در نفس‌الأمر با توجیهات فلسفی

بنابراین تمام مطالبی که از زمان میر سید شریف تا الآن فرموده‌اند توجیه بلا وجه و تطویل بلا طائل است چون اینها خواسته‌اند یک واقعیّت و نفس‌الأمر را با توجیهات عددی و فلسفی عوض بکنند. درحالی‌که این مسائل شما در صورتی صحیح است که اثبات شما منافی با ثبوت نباشد، مثلاً وقتی که من می‌گویم: ایتِنی بماءٍ، شما آن را توجیه نکنید و آجر برای من نیاورید و الاّ دیگر باب توجیه برای همه چیز باز است؛ شما چرا همین معنای لا بشرط و بشرط لا را در اعیان خارجی قصد نمی‌کنید و نمی‌گویید که اعیان خارجی هم همین‌طور هستند؟ بنده هم در اینجا می‌گویم که یک وقت شما آجر را بشرط لا اخذ می‌کنید که دیگر این همان آجری است که در دیوار می‌گذارید، و یک وقتی آجر را لا بشرط قصد می‌کنید دراین‌صورت دیگر اعم می‌شود از آن آجری که بنّا آن را در دیوار می‌گذارد، آن خریداری که این آجر را می‌خرد و آن گاری که این آجر را می‌آورد.