جلسه ۷۴

علّت وحدت بین دو تصویر از یک شیء در ذهن

البتّه در اینجا می‌توانیم این مسئله را با یک مسامحه‌ای هم بیان بکنیم، گرچه مانحن‌فیه با آنچه می‌خواهم بگویم فرق می‌کند؛ ببینید من‌باب‌مثال شما دارید به زید نگاه می‌کنید، در آن لحظۀ اوّلی که چشمتان به زید می‌افتد خواهی‌نخواهی تصویری در ذهن شما از زید منعکس می‌شود، بعد صورتتان را برمی‌گردانید و دوباره به او نگاه می‌کنید، حالا می‌گویید که این تصویر جدید همان قبلی است درحالی‌که دو تصویر جداگانه در دو زمان جداگانه در ذهن شما نقش بسته است؛ تصویر اول مربوط به یک دقیقه پیش بود و تصویر دوم مربوط به یک دقیقه بعد است، مکان در یک دقیقه پیش با یک دقیقه بعد فرق کرده است، من‌باب‌مثال ما در این مکان بودیم و حالا در مکان دیگری قرار گرفته‌ایم، مثلاً خورشید تفاوت پیدا کرده است و دیدن ما متعدّد شده است چون سرعت تصویرگیری که ذهن از یک شیء خارجی انجام می‌دهد در یک حدِّ محدود و مشخّص است، به‌نحوی که اگر از آن حد کمتر باشد تصویر در ذهن انسان به‌صورت نامنظّم به‌وجود می‌آید، و اگر از آن حد بیشتر باشد باز تصویر در داخل ذهن را به‌هم می‌زند. ذهن انسان برای تصویرگیری از اشیاء خارجی این تصاویر را به حسّ مشترک منتقل می‌کند، و در حسّ مشترک اینها از همدیگر جدا می‌شوند، یعنی تصویر بعدی می‌آید و در حسّ مشترک قرار می‌گیرد و به تصویر اول ضمیمه می‌شود و بعد حکم به وحدت بین دو تصویر می‌شود.

حالا اگر قرار باشد که سرعت حرکت آن شیئی که در مقابل شما است از سرعت حرکت تصویرگیری شما بیشتر باشد، این تصویرگیری دیگر حالت انتظام و تعادل خودش را از دست می‌دهد، چون ذهن برای‌اینکه این تصویر را منطبق بر تصویر قبلی بکند نیاز به زمان دارد؛ در هر ثانیه ذهن باید سه چهار تصویر را به آن قسمت حسّ مشترک منتقل بکند، حالا اگر قرار باشد آن شیئی که در خارج هست یک حرکتی داشته باشد که سرعتِ آن از سرعتِ رفت‌وبرگشت این تصویر ذهنی ما بیشتر باشد آن تصویر ذهنی غیرمتعادل نشان داده می‌شود.