جلسه ۷۵

بسم الله الرحمن الرّحیم

دلیل انقلاب، خُلف و اجتماع متناقضین بر امتناع اعادۀ معدوم

دلیل دیگر مرحوم حاجی بر امتناع اعادۀ معدوم مسئلۀ انقلاب، خُلف و اجتماع متناقضین است. اگر ما در مسئلۀ اعادۀ معدوم قائل بشویم به اینکه همان شیءِ مُبتَدَأ، معاد شده است، در این‌صورت اینکه ما زمان را از مشخّصاتِ وجود می‌دانیم، باعث می‌شود که یکی از این سه امر لازم بیاید.

اگر این معاد با حفظ خصوصیّات زمانی مُبتَدَأ، عینِ ابتدا باشد یعنی همان زمان مُبتَدَأ عبارت از معاد است پس اصلاً اعاده‌ای در اینجا صورت نگرفته است. یعنی اگر شما می‌گویید که این اعاده همان زمان اول است و اعاده همان مُبتَدَأ است که در زمان اول به‌وجود آمده است ـ درحالی‌که ما می‌بینیم زمان فعلی ما قطعاً با زمان گذشته تفاوت پیدا کرده است ـ پس باید بگوییم که در اینجا اعاده‌ای اصلاً نبوده است که این، خلف می‌شود.

اگر شما بگویید که آن زمانی که الآن ما در آن هستیم یعنی آن زمانی که این شیء دارد اعاده پیدا می‌کند عبارت است از همان اول؛ یعنی اگر بگوییم که همان شیء مُبتَدَأ در زمان خودش با حفظِ جهت اعاده باز تحقّق پیدا کرده است، این می‌شود انقلاب. یعنی ما اسم آن چیزی که قبلاً وجود پیدا کرده است را اعاده می‌گذاریم، درحالتی‌که آن شیء، وجود و تحقّقِ اول را داشته است. و این مسئله به‌خاطر این است که شما می‌گویید زمان اعاده همان زمان اول است، پس آن دیگر ابتداء نبوده است و اعاده بوده است که این می‌شود انقلاب.

و اگر این‌طور نباشد یعنی ما هر دو زمان را در جای خودشان ثابت فرض بکنیم و فقط حکم را روی نفس آن شیء مُبتَدَأ ببریم، این همان اجتماع متناقضین است که یک شیء واحد در دو زمان تحقّق پیدا کرده است، با وجود اینکه ما زمان را از مشخّصاتِ هویّت و وجود می‌دانیم. این دلیل مرحوم حاجی یک مسئلۀ خیلی بدیهی و روشن است.