جلسه ۷۹

مَن تَعمَّمَ و لَم یتَحنّکَ فأصابَهُ داءٌ لا دَواءَ لَهُ فلا یلومَنَّ إلّا نفسَهُ.¹

آقا آمده فتوا داده که اصل تحت الحنک گذاشتن در نماز مؤکّد است و باید حتماً بگذارد و اگر نگذارد کراهت دارد! نگذاشتنش کراهت دارد درصورتی‌که عمامه سرت بگذاری [آن‌وقت حنک نیندازی] نه‌اینکه نگذاشتن عمامه کراهت دارد! این فتواها را اینها از کجا درمی‌آوردند ما نمی‌فهمیم! از کجای این عبارت مفهوم گرفتی؟! این‌قدر دیگر شل نیستیم! روایت می‌گوید که اگر عمامه سرت گذاشتی [حنک بگذار و اگر] می‌خواهی [عمامه نگذار] «مَن تَعمَّمَ و لَم یتَحنّکَ» یعنی اگر عمامه گذاشتی حنک داشته باشد نه‌اینکه اصلاً باید عمامه باشد ـ حالا نمی‌دانم که این فتوا را یا با قیل بیان کرده یااینکه اسم هم آورده است ـ اینها همین‌طور نشستند پای منقل و یک حال خوشی هم به آنها دست داده است!

نه جعل را فهمیدی نه اتصاف را فهمیدی نه اعیان خارجی را فهمیدی نه علت را فهمیدی نه اصالةالوجود را فهمیدی نه اصالة الماهیة را فهمیدی، می‌گویند: نه جاعل به وجود جعل می‌دهد نه به ماهیت! پس به چه چیزی جعل می‌دهد؟! اتصاف! اتصاف قائم به طرفین است.

«فی کونِ ماهیةٍ أو وجودٍ أو صیرورةٍ» در اینکه ماهیت است که مجعول است یا وجود یا صیرورت؛ صیرورت یعنی ماهیت موجود شدن، جعل به «شدن» تعلق می‌گیرد. اتصاف ماهیت به آن، همین‌که ماهیت می‌خواهد موجود شود جعل به آن می‌خورد یعنی خواستن. «فَقد یُعبّرون بِهذا و قد یُعبّرون بِتلکَ...» گاهی اوقات تعبیر به اتصاف می‌آورند گاهی اوقات تعبیر به صیرورت. مجعولاً خبر «کوْن» است در اینکه ماهیت یا صیرورت مجعول است اقوالی را روایت کردند.

و عُزّیَ أی نُسِبَ الأوّلُ لِلإشراقی. فقالوا أثرُ الجاعلِ أوّلًا و بِالذّاتِ نفسُ الماهیةِ.²

اول به اشراقیون نسبت داده شده؛ اشراقیون قائل به اصالة الماهیة هستند گفتند که ماهیت موجود است و اثر جاعل اوّلاً و بالذات خود ماهیت است. خداوند متعال نفس ماهیت و وجود را اول درست می‌کند وقتی درست کرد خواهی‌نخواهی موجود از آن انتزاع می‌شود همان‌طور که ما می‌گوییم: اربعه را درست می‌کنیم وقتی درست کردیم این زوجیت هم از آن خواهی‌نخواهی انتزاع می‌شود. دیگر دو چیز درست نمی‌کنیم که اول اربعه باشد بعد زوجیت، و قبل از اینکه زوجیت درست شود اربعه زوج نیست، اول اربعه درست شود بعد یک دفعۀ دیگر می‌آییم یک زوجیت دیگر به آن می‌چسبانیم! حالا اربعه زوج شد! این‌طور نیست.