جلسه ۸۷

فظهر أن هذا شی‌ءٌ اعتبرهُ الجمهورُ من المنطقیین.¹

ظاهر می‌شود که جمهور از منطقیین عدم تعیّن نفس‌الأمری را معتبر کرده‌اند.

این خلاف است چون در نفس‌الأمر متعیّن است، چه کسی گفته متعیّن نیست؟! نزد ما متعیّن نیست.

اینکه بگویید: امکان استقبالی در نفس‌الأمر هم متعیّن نیست این را جمهور از منطقیین معتبر کرده‌اند یعنی در واقع ایشان می‌خواهند بگویند که امکان استقبالی نداریم، امکان استقبالی چیز جدایی نیست و مثل بقیّۀ امکان‌ها است، همان‌طور که ما وقتی راجع به شیئی اطلاع نداریم مثلاً می‌گوییم که ممکن است زید زده باشد، اینکه در اینجا می‌گوییم: «ممکن است زید زده باشد» چون اطلاع نداریم و زدن و عدم زدن را نسبت به زید علی‌السّویٰ می‌گیریم درحالی‌که ممکن است در قبل این قضیّه انجام شده باشد یا قطعاً انجام نشده باشد و جهل ما باعث می‌شود که حکم امکان بر ضرب زید کنیم. اگر جاهل نبودیم می‌گفتیم که «زیدٌ ضَرَبَ بالضَّرورة» و نمی‌گفتیم که «زیدٌ ضَرَبَ بالإمکان». قضیّه در امکان استقبالی هم همین‌طور است، در امکان استقبالی چون جاهل هستیم می‌گوییم: «زیدٌ ضَرَبَ بالإمکان» اما اگر عالم بودیم مثلاً چشم دلمان باز می‌شد، می‌دیدیم که زید در آینده در حال زدن است، آن‌وقت دیگر بالإمکان نمی‌گفتیم، می‌گفتیم «زیدٌ یَضرِبُ بِالضَّرورة.»

أللهم صل علی محمد و آل محمد