جلسه ۸۸

ـ یا اینکه فقط طرف مخالفش برداشته می‌شود که امکان عام می‌شود.

ـ یا هم طرف مخالف و هم طرف موافق برداشته می‌شود که امکان خاص می‌شود.

ـ یا طرف مخالف، موافق، سلب ضرورت وصفیه و امثال‌ذلک [برداشته می‌شود] امکان عام می‌شود.

ـ یا اینکه تمام اینها ولو سلب ضرورت به شرط محمول است دوباره امکان استقبالی می‌شود.

ولی در تمام اینها ما سلب ضرورت شیء از شیء را داریم، آن سلب ضرورت شیء عن الشیء در تمام این موارد ما هست؛ در یک ‌جا به‌نحو مخالف است، در یک ‌جا به‌نحو مخالف و موافق است و در یک‌ جا سلب ضرورت است.

امکان جزء الفاظ مشترکۀ معنوی

بنابراین امکان جزء الفاظ مشترکۀ معنوی می‌شود این هم همان مطلب مرحوم حاجی است. این مطلب که امکان استقبالی بود روشن شد.

طریقۀ صحیح انتزاع امکان از ماهیت

یکی از مطالبی که مرحوم حاجی در این بحث می‌فرمایند این است که امکان لازمۀ ماهیت می‌باشد که به این معنا است که اگر خود ماهیت را در‌نظر بگیرید و نیاز به چیز دیگری هم ندارید، وقتی که می‌خواهید نسبت وجود به این ماهیت بدهید ـ نه ماهیت تنها، این همیشه در نظرتان باشد چون بعضی‌ها گفته‌اند که امکان مساوی با ماهیت است، اما معنای امکان با معنای ماهیت یکی نیست، ماهیت یک چیز است و امکان چیز دیگری است ـ و ماهیت را به‌لحاظ وجود نگاه کنید آن‌وقت از این ماهیت امکان انتزاع می‌شود یعنی وقتی که می‌خواهید بگویید: آیا می‌شود که این ماهیت وجود پیدا کند یا نمی‌شود ـ اینکه شما از خود ماهیت به‌تنهایی امکان انتزاع کنید، از ماهیت تنها امکان انتزاع نمی‌شود، وقتی ماهیت را به‌لحاظ وجود لحاظ کنید که آیا می‌شود که این ماهیت وجود پیدا کند یا نمی‌شود وجود پیدا کند ـ آن موقع از امکان بیرون می‌آید، بله ممکن است وجود پیدا کند.

انتزاع امکان از ماهیت به‌لحاظ انتساب آن ماهیت به وجود نه به‌تنهایی