جلسه ۸۹

بنابراین ما نمی‌توانیم بگوییم که ممکن نیاز به علت دارد، جوابی که ایشان می‌دهند این است که اصلاً مؤثریت یک وصف انتزاعی است که وعائش عقل است، ما در عالم خارج مؤثریت نداریم بلکه یک علت داریم که این علت یک معلول را لازم گرفته است، عقل وصفی را به این منسوب می‌کند و می‌گوید که این تا مؤثریت نداشته باشد نمی‌تواند در آن متأثّر تأثیر بگذارد و اینکه شیئی در خارج به وصفی متّصف است دلیل نمی‌شود که آن وصف را در خارج ببینیم. این‌طور نیست که یک علتی هست و یک مؤثریتی را هم می‌بینیم که رنگش قرمز است و این هم یک معلول است، خود این علت در ذات خودش آن تأثیر را دربرگرفته است که اگر آن نباشد اصلاً به آن علت نمی‌گویند.

وحدانیت، انتزاع عقل

آن‌وقت عقل می‌گوید که الآن مؤثریتی در این ذات علت هست و این‌طور نیست که خود آن هم وجود خارجی داشته باشد مثلاً زوجیت برای اربعه، آن چیزی که شما در خارج می‌بینید اربعه است، فرض کنید چهارتا کتاب را کنار هم می‌گذارید و به این چهارتا حکم اربعه می‌کنید بعد می‌گویید که این چهارتا زوج هستند، زوجیت را که نمی‌بینید حتی عدد را هم نمی‌بینید، عدد هم یک امر عقلی است، آن چیزی که شما می‌بینید کتاب است، شما واحد را هم نمی‌بینید چون کتاب که جدای از واحد نیست و واحد هم امر دیگری غیر از کتاب نیست. من‌باب‌مثال الآن این لیوان در دست من است، این‌طور نیست که این لیوان است و یک واحدی هم در کنارش است بلکه عقل از یک شیء واحد متعیّن وُحدانیتی را انتزاع می‌کند، اسم این را یک لیوان می‌گذاریم، اگر یک لیوان دیگر در کنارش بیاید دو لیوان می‌شود، یک لیوان دیگر بیاید سه لیوان می‌شود ولی ما غیر از خود لیوان در خارج چیزی نداریم. این‌طور نیست که یک لیوان داشته باشیم که در خارج از خودش وحدانیتی بیرون می‌دهد و تراوش می‌کند بلکه وحدانیت انتزاع عقل از این وجود خارجی است و این‌طور نیست که در خارج هم وجود داشته باشد. بله، مفهوم طبیعی وحدانیت با آن مصداق، وحدانیت عینی دارند یعنی در خارج عیناً یکی هستند یعنی آن واحد و این شیء مصداقاً در خارج به حمل شایع یکی هستند اما این‌طور نیست که شیئی در کنار وجود خارجی این وحدانیت باشد که آن را هم مشاهده کنیم. این‌طور نیست که ما یک لیوان ببینیم، یک را هم ببینیم! یک، دیدن ندارد! صفت مؤثریت هم همین‌طور است.